Giữ chân vốn ngoại: Việt Nam cần công cụ phòng vệ tỉ giá

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam chuẩn bị được nâng hạng, câu hỏi không chỉ là làm thế nào để thu hút dòng vốn mới, mà còn là làm sao giữ chân dòng vốn ngoại đã vào. Số liệu đến hết tháng 5/2026 cho thấy khối ngoại vẫn bán ròng ở mức rất cao, tiếp nối xu hướng kéo dài suốt bốn năm qua. Nhiều chuyên gia nhận định, thiếu công cụ phòng vệ rủi ro tỉ giá là một trong những điểm yếu cốt lõi cần giải quyết.

Khối ngoại bán ròng kỷ lục - nhiều nguyên nhân đan xen

Theo bộ phận phân tích của Chứng khoán NH Việt Nam (NHS), tính lũy kế đến hết tháng 5/2026, khối ngoại ghi nhận mức bán ròng thuộc hàng cao nhất lịch sử ngành chứng khoán, kéo dài xu hướng đã bắt đầu từ bốn năm trước. Nguyên nhân là sự kết hợp của nhiều yếu tố cả vĩ mô lẫn cấu trúc.

Thứ nhất, chênh lệch lãi suất giữa USD và VND tạo sức ép lên đồng nội tệ, buộc nhiều quỹ ngoại phải giảm tỉ trọng để kiểm soát rủi ro tỉ giá. Thứ hai, trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, dòng vốn quốc tế có xu hướng dịch chuyển về các thị trường phát triển hoặc các nền kinh tế dẫn đầu cuộc đua trí tuệ nhân tạo như Mỹ, Trung Quốc và Hàn Quốc.

Thứ ba, "rổ hàng" của thị trường chứng khoán Việt Nam còn nghèo nàn và thiếu đa dạng. NHS cho biết có đến 75% trong nhóm 20 doanh nghiệp có lợi nhuận lớn nhất năm 2025 chỉ tập trung vào hai ngành ngân hàng và bất động sản. Sự thiếu đa dạng này khiến thị trường kém hấp dẫn với các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.

Cuối cùng, có một yếu tố kỹ thuật quan trọng: các quỹ đầu tư theo phân loại thị trường đang tái cơ cấu danh mục trước thềm nâng hạng. Điều này dẫn đến dòng vốn từ nhóm quỹ cận biên rút ra trước khi dòng tiền từ nhóm thị trường mới nổi kịp vào thay thế, tạo ra khoảng trống về thanh khoản ngoại.

Lỗ hổng thiếu công cụ phòng vệ tỉ giá

Ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC), nhìn nhận thẳng thắn rằng nhà đầu tư nước ngoài đã rút ròng ở mức kỷ lục. Ông cho rằng để thu hút dòng vốn quay trở lại, cần song song giải quyết ba vấn đề: hoàn thiện khung pháp lý, nâng chất lượng và mở rộng quy mô hàng hóa niêm yết, đồng thời xây dựng cơ chế phòng vệ rủi ro tỉ giá cho nhà đầu tư gián tiếp. Theo ông Nguyễn Sơn, nếu thiếu cơ chế phòng vệ tỉ giá hiệu quả, việc giữ chân dòng vốn ngoại lâu dài sẽ rất khó khăn.

Một lãnh đạo trong ngành chứng khoán cũng xác nhận rằng khi tham gia thị trường vốn Việt Nam, nhà đầu tư nước ngoài buộc phải đổi ngoại tệ sang đồng Việt Nam và phải gánh chịu rủi ro biến động tỉ giá suốt thời gian đầu tư. Tại nhiều thị trường khác, rủi ro này được quản lý thông qua các công cụ phái sinh tiền tệ như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng hoán đổi hay hợp đồng quyền chọn.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, các công cụ phòng vệ tỉ giá hiện mới chỉ được cung cấp qua hệ thống ngân hàng thương mại và chỉ áp dụng cho các giao dịch thương mại, xuất nhập khẩu hàng hóa. Với dòng vốn đầu tư gián tiếp trên thị trường chứng khoán, đến nay chưa có cơ chế rõ ràng nào được xây dựng.

Vị lãnh đạo này cũng lưu ý rằng tỉ giá không phải nguyên nhân duy nhất dẫn đến tình trạng bán ròng, vì làn sóng rút vốn vẫn diễn ra ngay cả trong những giai đoạn tỉ giá tương đối ổn định. Ở thời điểm hiện tại, áp lực tỉ giá được đánh giá là chưa đến mức căng thẳng.

Lộ trình từng bước phát triển công cụ phòng vệ

Ông Võ Kim Phụng, Trưởng phòng phân tích Chứng khoán BETA, đề xuất lộ trình triển khai công cụ phòng vệ tỉ giá theo từng giai đoạn, phù hợp với trình độ phát triển của thị trường ngoại hối và năng lực giám sát hiện tại.

Trong giai đoạn đầu, có thể mở rộng phạm vi sử dụng hợp đồng ngoại hối kỳ hạn và hoán đổi ngoại hối cho nhà đầu tư nước ngoài có danh mục đã đăng ký, với giá trị phòng vệ không vượt quy mô tài sản đầu tư thực tế.

Tiếp theo, Việt Nam có thể nghiên cứu phát triển thị trường hợp đồng kỳ hạn không giao nhận (NDF) và hợp đồng tương lai USD/VND thanh toán bằng chênh lệch. Đây là hướng đi cho phép nhà đầu tư phòng vệ tỉ giá mà không tạo thêm áp lực lên nhu cầu giao nhận ngoại tệ thực tế hay làm bào mòn dự trữ ngoại hối quốc gia.

Ông Phụng cũng nhấn mạnh cần khuyến khích các ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính đóng vai trò tạo lập thị trường, giúp tăng thanh khoản và giảm chi phí giao dịch phòng vệ. Song song đó, cần có biện pháp phòng ngừa đầu cơ tỉ giá bằng cách giới hạn giao dịch phòng vệ trong phạm vi giá trị tài sản ròng đã đăng ký, đồng thời yêu cầu báo cáo và giám sát vị thế tập trung qua hệ thống ngân hàng được cấp phép.

Tỉ giá VND vẫn ổn định dù nhập siêu tăng mạnh

Dù nhập siêu sau 5 tháng đầu năm 2026 lên tới 13,8 tỉ USD và áp lực lạm phát gia tăng, tỉ giá VND/USD vẫn duy trì ổn định so với nhiều đồng tiền khu vực như CNY, IDR hay JPY.

Ông Trần Ngọc Báu, Tổng giám đốc Công ty Dữ liệu kinh tế tài chính WiGroup, giải thích rằng sự ổn định này được chống đỡ nhờ dòng tiền FDI, kiều hối và chênh lệch lãi suất tiệm cận dương. Ngoài ra, phần lớn thâm hụt thương mại xuất phát từ khối FDI tích trữ linh kiện điện tử, chip và RAM trước đà tăng giá toàn cầu. Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp FDI khi cần thanh toán ngoại tệ không mua USD trên thị trường trong nước mà sử dụng nguồn USD nội bộ sẵn có, nên áp lực lên tỉ giá thực tế thấp hơn con số nhập siêu cho thấy.

Theo Tuổi Trẻ