Những điểm chính
- Tại hội thảo về nông nghiệp tái sinh, ông Wouter Melis Van Ravenhorst (Control Union Việt Nam) khẳng định mô hình này đang trở thành yêu cầu tất yếu trong chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu, không còn là xu hướng tùy chọn.
- Theo Đề án giảm phát thải 2025-2035 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cà phê được xác định là ngành có tiềm năng lớn trong giảm phát thải khí nhà kính, bên cạnh lúa, mía, khoai mì và chuối.
- Chương trình NESCAFÉ Plan của Nestlé Việt Nam triển khai từ năm 2011, giúp nông dân giảm phân bón hóa học 20-40% và lượng nước tưới từ 700-1.000 lít xuống còn khoảng 400 lít mỗi gốc.
- Thu nhập của nông dân áp dụng mô hình nông nghiệp tái sinh có thể tăng từ 30% đến 150% so với canh tác cà phê chuyên canh truyền thống.
- Chuyển đổi sang nông nghiệp tái sinh còn giúp ngành cà phê đáp ứng quy định chống phá rừng EUDR và mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon.
Nông nghiệp tái sinh đang nổi lên như một hướng đi không thể bỏ qua đối với ngành cà phê Việt Nam. Tại hội thảo "Nông nghiệp tái sinh - Hướng đi bền vững cho nông nghiệp Việt Nam", các chuyên gia và doanh nghiệp đầu ngành đều khẳng định: đây không còn là lựa chọn tùy ý, mà đã trở thành đòi hỏi thực tế từ chính thị trường toàn cầu.
Áp lực "rào cản xanh" buộc nông nghiệp phải thay đổi
Ông Wouter Melis Van Ravenhorst, Giám đốc Control Union Việt Nam, chỉ ra rằng dù sở hữu lợi thế nông nghiệp lớn, Việt Nam đang phải đối mặt với hàng loạt "rào cản xanh" ngày càng siết chặt từ phía các thị trường nhập khẩu. Trong bối cảnh đó, nông nghiệp tái sinh được xem là câu trả lời phù hợp nhất - vừa giúp phục hồi hệ sinh thái, giảm phát thải khí nhà kính, vừa nâng cao giá trị nông sản xuất khẩu.
Bà Hoàng Thị Thu Hương, cán bộ dự án cấp cao của GIZ, nhấn mạnh điểm khác biệt cốt lõi của mô hình này chính là mục tiêu phục hồi tài nguyên thiên nhiên, thay vì chỉ dừng lại ở việc giảm thiểu tác hại môi trường. Bà cũng cho biết, theo Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035 (tầm nhìn đến 2050) của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cà phê được xác định là một trong những ngành hàng có tiềm năng lớn trong giảm phát thải, bên cạnh lúa, mía, khoai mì và chuối.
Quan trọng hơn, bà Hương nhận định việc chuyển đổi sang nông nghiệp tái sinh giúp ngành cà phê đáp ứng Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), đồng thời mở ra tiềm năng tham gia thị trường tín chỉ carbon - một nguồn thu bổ sung đầy triển vọng cho người nông dân trong tương lai.
NESCAFÉ Plan: Hơn 14 năm đồng hành cùng nông dân Tây Nguyên
Ông Phạm Phú Ngọc, Trưởng Chi nhánh Nestlé Việt Nam tại Tây Nguyên kiêm Giám đốc Chương trình Phát triển Nông nghiệp, chia sẻ tại hội thảo về hành trình triển khai chương trình NESCAFÉ Plan từ năm 2011. Đây là một trong những chương trình tiên phong hỗ trợ nông dân chuyển đổi từ canh tác cà phê truyền thống sang mô hình nông nghiệp tái sinh, hướng đến cả ba mục tiêu: bảo vệ môi trường, duy trì đa dạng sinh học và cải thiện kinh tế hộ gia đình.
Theo ông Ngọc, thách thức lớn nhất trong quá trình chuyển đổi không phải là công nghệ, mà chính là việc giúp người nông dân hiểu và áp dụng được các khái niệm mới một cách đơn giản, thực tế. Vì vậy, chương trình đã chuyển hóa các nguyên tắc nông nghiệp tái sinh thành ba nhóm thực hành cụ thể, dễ thực hiện: đất, nước và đa dạng sinh học.
Quản lý đất - tiết kiệm chi phí đầu vào
Nông dân được hướng dẫn duy trì thảm thực vật che phủ, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp sản xuất phân hữu cơ và bón phân cân đối theo nhu cầu thực của cây. Kết quả ghi nhận cho thấy lượng phân bón hóa học có thể giảm từ 20% đến 40%, qua đó cải thiện chất lượng đất và kéo giảm chi phí sản xuất.
Quản lý nước - tiết kiệm đáng kể lượng tưới
Với việc theo dõi độ ẩm đất và xác định đúng nhu cầu tưới tiêu của cây, lượng nước sử dụng cho mỗi gốc cà phê có thể giảm từ mức 700-1.000 lít xuống còn khoảng 400 lít, trong khi năng suất vẫn được đảm bảo.
Đa dạng sinh học - tăng nguồn thu trên cùng diện tích
Mô hình trồng xen và nông lâm kết hợp được khuyến khích để thúc đẩy đa dạng sinh học. Bên cạnh cà phê, nông dân có thể canh tác thêm hồ tiêu, cây ăn trái để tạo bóng mát tự nhiên, cải thiện hệ sinh thái và gia tăng thu nhập mà không cần mở rộng đất đai.
Hiệu quả kinh tế: Thu nhập có thể tăng từ 30% đến 150%
Ông Phạm Phú Ngọc cho biết, theo ghi nhận thực tế của chương trình NESCAFÉ Plan, thu nhập của nông dân áp dụng mô hình tái sinh có thể tăng từ 30% đến 150% so với canh tác chuyên cà phê truyền thống, nhờ giảm chi phí đầu vào và đa dạng hóa nguồn thu từ xen canh.
Một trong những hộ điển hình được dẫn chứng là bà Mai Thị Nhung tại Đắk Lắk với vườn cà phê rộng 2ha xen canh hồ tiêu và sầu riêng. Nhờ kết hợp các thực hành nông nghiệp tái sinh cùng công cụ quản lý kinh tế nông hộ dựa trên dữ liệu số, gia đình bà đã đạt được hiệu quả kinh tế vượt trội so với mô hình canh tác cũ.
Đại diện Rainforest Alliance tại Việt Nam cũng nhận định đây là thời điểm phù hợp để ngành cà phê Việt Nam chuyển mình, khi nhu cầu của thị trường quốc tế đối với sản phẩm có trách nhiệm ngày càng cao. Theo quan điểm này, một trang trại tái sinh không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn đóng vai trò phục hồi hệ sinh thái và bảo vệ đa dạng sinh học.
Câu hỏi thường gặp
Nông nghiệp tái sinh trong trồng cà phê là gì?
Nông nghiệp tái sinh là mô hình canh tác hướng đến phục hồi tài nguyên thiên nhiên, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao đa dạng sinh học, khác với nông nghiệp bền vững thông thường ở chỗ đặt mục tiêu tái tạo chứ không chỉ bảo tồn.
NESCAFÉ Plan hỗ trợ nông dân trồng cà phê như thế nào?
Từ năm 2011, Nestlé Việt Nam triển khai NESCAFÉ Plan hướng dẫn nông dân thực hành theo 3 nhóm chính: quản lý đất (giảm 20-40% phân hóa học), tiết kiệm nước tưới (giảm từ 700-1.000 lít xuống 400 lít/gốc) và thúc đẩy đa dạng sinh học qua trồng xen canh.
Nông dân có thể tăng thu nhập bao nhiêu khi áp dụng nông nghiệp tái sinh cho cà phê?
Theo ghi nhận của chương trình NESCAFÉ Plan, thu nhập của nông dân có thể tăng từ 30% đến 150% so với mô hình chuyên canh cà phê truyền thống, nhờ giảm chi phí đầu vào và đa dạng nguồn thu từ xen canh.
Nông nghiệp tái sinh giúp cà phê Việt Nam vượt qua quy định EUDR như thế nào?
Bà Hoàng Thị Thu Hương (GIZ) cho biết mô hình nông nghiệp tái sinh giúp ngành cà phê đáp ứng Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) và đồng thời mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon, tạo thêm nguồn thu cho người sản xuất.
