Những điểm chính
- Tính đến ngày 7/6/2026, Việt Nam nhập siêu 15,36 tỉ USD - hiện tượng hiếm gặp sau 10 năm liên tục xuất siêu.
- Trong 5 tháng đầu năm, xuất khẩu đạt 215,7 tỉ USD (tăng 19,5%) nhưng nhập khẩu tăng nhanh hơn với 229,5 tỉ USD (tăng 30,8%).
- Nhóm máy tính, điện tử và linh kiện đảo chiều cán cân thương mại gần 14,3 tỉ USD, chủ yếu do làn sóng đầu tư FDI từ Samsung, Intel, LG, Foxconn, Lenovo.
- Nhóm xăng dầu nhập siêu hơn 7 tỉ USD do giá năng lượng tăng sau xung đột Trung Đông và nguy cơ thiếu nguồn tại các nhà máy lọc dầu.
- TS Lê Bá Chí Nhân dự báo nhập siêu sẽ thu hẹp dần, có thể đạt cân bằng hoặc xuất siêu nhẹ vào cuối năm 2026, nhưng không kỳ vọng kỷ lục như các năm trước.
Từ đầu năm 2026 đến nay, cán cân thương mại của Việt Nam liên tục nghiêng về phía nhập siêu - điều hiếm thấy trong suốt một thập kỷ qua. Số liệu từ Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy tính đến ngày 7/6/2026, mức nhập siêu đã lên tới 15,36 tỉ USD. Điển hình là tháng 4 nhập siêu 3,28 tỉ USD và tháng 5 nhập siêu tới 5,21 tỉ USD. Riêng trong 5 tháng đầu năm, con số nhập siêu đạt 13,8 tỉ USD - đảo chiều hoàn toàn so với cùng kỳ năm ngoái khi Việt Nam xuất siêu khoảng 5,1 tỉ USD.
Bức tranh xuất nhập khẩu 5 tháng đầu năm 2026
Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), hoạt động xuất nhập khẩu nhìn chung vẫn duy trì tăng trưởng cao. Xuất khẩu đạt 215,7 tỉ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, nhập khẩu tăng nhanh hơn nhiều, đạt 229,5 tỉ USD, tương đương mức tăng 30,8%. Chính sự chênh lệch tốc độ tăng trưởng này đã tạo ra mức nhập siêu kỷ lục.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi nhìn nhận đây là chỉ tiêu kinh tế vĩ mô quan trọng cần theo dõi nghiêm túc. Ông lưu ý rằng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tiếp tục tăng phản ánh mức độ hội nhập ngày càng sâu rộng của nền kinh tế, song nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu đã dẫn đến tình trạng nhập siêu.
Ba nguyên nhân chính dẫn đến nhập siêu lớn
1. Nhập khẩu xăng dầu và năng lượng tăng vọt
Xung đột tại Trung Đông gây đứt gãy chuỗi cung ứng, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao. Theo số liệu của Bộ Tài chính, nhóm hàng xăng dầu ghi nhận mức nhập siêu hơn 7 tỉ USD từ đầu năm. Bộ Công Thương cho biết riêng trong 5 tháng đầu năm, xăng dầu nhập siêu hơn 2,1 tỉ USD - do các nhà máy lọc dầu trong nước đứng trước nguy cơ thiếu nguồn, buộc phải tăng cường nhập khẩu. Giá dầu tăng còn kéo theo chi phí hóa chất, chất dẻo leo thang. Cụ thể, giá hạt PP tháng 5/2026 ở mức 1.200-1.300 USD/tấn, tăng 30-40% so với cùng kỳ; giá HDPE đạt 1.400 USD/tấn, tăng 50-60%.
2. Làn sóng FDI công nghệ cao thúc đẩy nhập khẩu thiết bị
Nguyên nhân đặc biệt nổi bật là các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực điện tử, linh kiện và bán dẫn đẩy mạnh đầu tư và nhập khẩu trang thiết bị. Ông Nguyễn Anh Sơn cho biết chỉ riêng nhóm máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đã góp phần đảo chiều cán cân thương mại gần 14,3 tỉ USD.
Hàng loạt tên tuổi lớn đang mở rộng hiện diện tại Việt Nam: Samsung tái đầu tư nhà máy mới tại Thái Nguyên với quy mô ban đầu 1,5 tỉ USD; Intel chuyển dây chuyền chip từ Costa Rica về Việt Nam; BYD và Accton tăng đầu tư tại Phú Thọ; LG đầu tư sản xuất chất nền đóng gói bán dẫn; Quanta tăng vốn sản xuất máy tính; Foxconn bổ sung vốn cho Fulian Technology và Fushan Technology; Lenovo nâng công suất nhà máy mới. Ngoài ra, nhiều dự án kiểm thử chip và trí tuệ nhân tạo (AI) cũng được triển khai, kéo theo nhu cầu nhập khẩu vật tư và thiết bị tăng mạnh.
Cũng cần kể đến nhập khẩu đá quý, kim loại quý (trên 1 tỉ USD) do giá vàng, bạc tăng; kim loại thường 1,26 tỉ USD phục vụ các dự án đầu tư công và nước ngoài; và hạt điều thô (lượng nhập tăng 18%, giá tăng hơn 7% lên 1.690 USD/tấn) để phục vụ chế biến xuất khẩu vào cuối năm.
Theo Bộ Tài chính, nhóm linh kiện, nguyên nhiên vật liệu và máy móc thiết bị ghi nhận mức nhập siêu trên 30 tỉ USD - chủ yếu phục vụ mở rộng đầu tư và sản xuất.
3. Các ngành hàng xuất khẩu chủ lực tăng trưởng chậm
Trong khi nhập khẩu bùng nổ, các nhóm ngành truyền thống vốn tạo thặng dư thương mại như dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm, nông thủy sản lại tăng trưởng chưa cao. Nguyên nhân gồm kinh tế thế giới bất ổn, nhu cầu tiêu thụ tại các thị trường lớn chưa phục hồi mạnh, cước phí vận tải tăng cao và xuất khẩu sang khu vực Trung Đông bị thu hẹp.
Nhập siêu có đáng lo ngại?
Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh: "Dù nhập siêu hơn 15 tỉ USD, nhưng phần lớn hàng nhập khẩu là nguyên liệu, vật tư và máy móc phục vụ sản xuất kinh doanh. Phân tích chi tiết có thể thấy quy mô xuất, nhập khẩu vẫn tăng trưởng. Thời gian tới, nếu các điều kiện thuận lợi hơn, các doanh nghiệp sẽ có thêm cơ hội sử dụng nguồn nguyên liệu, máy móc đã nhập khẩu để đẩy mạnh sản xuất, xuất khẩu".
TS kinh tế Lê Bá Chí Nhân cũng đánh giá tích cực khi hơn 90% kim ngạch nhập khẩu là tư liệu sản xuất - cho thấy dòng ngoại tệ đang được sử dụng hiệu quả. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo những thách thức cấu trúc lâu dài: giá trị gia tăng nội địa trong công nghiệp chế biến còn thấp khiến nền kinh tế dễ tổn thương trước biến động giá nguyên liệu toàn cầu; nhập siêu kéo dài sẽ gây áp lực lên cán cân thanh toán vãng lai, tỷ giá và dự trữ ngoại hối, nhất là trong bối cảnh lãi suất USD còn cao.
"Đây là lời nhắc nhở mạnh mẽ về chiến lược phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược. Việt Nam cần đẩy nhanh việc hình thành các cụm liên kết ngành, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ", TS Lê Bá Chí Nhân nói.
Triển vọng cuối năm: Kỳ vọng cân bằng, không nên kỳ vọng kỷ lục
Lãnh đạo Bộ Tài chính tin tưởng xuất khẩu những tháng cuối năm sẽ tăng trưởng mạnh, dần cân bằng lại cán cân thương mại và hướng tới mục tiêu xuất siêu. TS Lê Bá Chí Nhân đồng thuận với nhận định này khi cho rằng nửa cuối năm là mùa cao điểm mua sắm tại Mỹ và EU - động lực thúc đẩy xuất khẩu hàng Việt. Tuy nhiên, ông lưu ý: "Năm nay không nên kỳ vọng xuất siêu ở mức cao kỷ lục như các năm trước. Kịch bản cơ sở là nhập siêu sẽ thu hẹp dần, có thể chuyển sang cân bằng hoặc xuất siêu nhẹ vào cuối năm".
Về phía Bộ Công Thương, ông Nguyễn Anh Sơn cho biết cơ quan này sẽ phối hợp với các bộ ngành rà soát quy định pháp luật, gỡ bỏ thủ tục chồng chéo, thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu xuất nhập khẩu giữa Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp về vốn, logistics và thông tin thị trường để đẩy mạnh xuất khẩu những tháng còn lại của năm.
Câu hỏi thường gặp
Việt Nam nhập siêu bao nhiêu tỉ USD năm 2026?
Tính đến ngày 7/6/2026, Việt Nam nhập siêu 15,36 tỉ USD. Riêng trong 5 tháng đầu năm, mức nhập siêu là 13,8 tỉ USD, trong khi cùng kỳ năm trước xuất siêu khoảng 5,1 tỉ USD.
Nguyên nhân chính khiến Việt Nam nhập siêu lớn năm 2026 là gì?
Ba nguyên nhân chính gồm: giá xăng dầu và năng lượng tăng mạnh do xung đột Trung Đông; các doanh nghiệp FDI lớn như Samsung, Intel, LG, Foxconn ồ ạt nhập khẩu thiết bị để mở rộng đầu tư tại Việt Nam; và các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, giày dép, thủy sản tăng trưởng chậm do nhu cầu thế giới yếu.
Mặt hàng nào đóng góp nhiều nhất vào nhập siêu của Việt Nam?
Nhóm máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đảo chiều cán cân thương mại gần 14,3 tỉ USD. Tiếp theo là xăng dầu nhập siêu hơn 7 tỉ USD (theo Bộ Tài chính) và nhóm linh kiện, nguyên vật liệu, máy móc nhập siêu trên 30 tỉ USD.
Việt Nam có khả năng trở lại xuất siêu cuối năm 2026 không?
Bộ Tài chính tin tưởng xuất khẩu cuối năm sẽ tăng mạnh nhờ mùa cao điểm mua sắm tại Mỹ và EU. Tuy nhiên, TS Lê Bá Chí Nhân dự báo kịch bản cơ sở chỉ là nhập siêu thu hẹp dần, có thể đạt cân bằng hoặc xuất siêu nhẹ - không kỳ vọng mức kỷ lục như các năm trước.
Theo Thanh Niên, Tuổi Trẻ, VietnamNet
