FDI chất lượng cao: Nhà đầu tư cần gì ở Việt Nam?

Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị đánh dấu bước chuyển quan trọng: Việt Nam không còn chạy theo số lượng vốn FDI mà chủ động lựa chọn những dòng vốn có công nghệ cao, năng lực quản trị tốt và sức lan tỏa mạnh sang doanh nghiệp nội địa. Tuy nhiên, đây là bài toán hai chiều - muốn chọn được nhà đầu tư phù hợp, Việt Nam trước hết phải trở thành điểm đến đủ sức thuyết phục.

Thu hút FDI chất lượng cao: Câu chuyện hai chiều

Trong cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư toàn cầu ngày càng gay gắt, các tập đoàn quốc tế cân nhắc rất kỹ trước khi quyết định đặt vốn, xây nhà máy, lập trung tâm nghiên cứu hay bộ phận điều hành khu vực tại một quốc gia. Song song với câu hỏi "Việt Nam cần dòng vốn nào?", cần đặt ra câu hỏi không kém phần quan trọng: nhà đầu tư thực sự tìm kiếm gì ở Việt Nam?

Phân tích từ góc nhìn doanh nghiệp cho thấy có ba nhu cầu cốt lõi mà bất kỳ điểm đến đầu tư nào cũng phải đáp ứng: kiểm soát chi phí dài hạn, bảo đảm chất lượng đầu vào và duy trì sự ổn định.

Yếu tố 1: Kiểm soát chi phí trong suốt vòng đời dự án

Chi phí lao động thấp, ưu đãi thuế hay giá thuê đất rẻ không còn là lợi thế mang tính quyết định như trước, nhưng vẫn là những yếu tố quan trọng trong phép tính của doanh nghiệp. Điều khác biệt là nhà đầu tư hiện nay không chỉ nhìn vào mức ưu đãi vài năm đầu, mà tính toán tổng chi phí vận hành trong suốt vòng đời đầu tư.

Bài toán đó bao gồm nhiều hạng mục:

• Chi phí logistics, năng lượng và nguyên liệu đầu vào
• Chi phí thuê đất, tuyển dụng và đào tạo lao động
• Chi phí phát sinh do thủ tục hành chính kéo dài, chậm kết nối hạ tầng
• Vướng mắc trong quy hoạch, xây dựng và thủ tục hải quan

Một địa phương có ưu đãi hấp dẫn nhưng hạ tầng giao thông chưa thông suốt, điện năng thiếu ổn định hoặc logistics đắt đỏ sẽ nhanh chóng triệt tiêu lợi thế ban đầu. Doanh nghiệp không chỉ tìm nơi có chi phí thấp, mà tìm nơi giúp họ kiểm soát và dự báo được chi phí trong dài hạn.

Yếu tố 2: Hệ sinh thái đầu vào đáng tin cậy

Dù theo đuổi phân khúc phổ thông hay cao cấp, mỗi nhà đầu tư đều cần một hệ sinh thái đầu vào đủ chất lượng để bảo đảm sản phẩm đạt chuẩn cam kết với thị trường. Họ có thể tự chịu trách nhiệm về công nghệ, dây chuyền và quy trình nội bộ, nhưng không thể một mình xây dựng toàn bộ nền tảng hỗ trợ sản xuất.

Những yếu tố họ cần từ môi trường tiếp nhận đầu tư gồm:

• Nguồn nhân lực có tay nghề: từ công nhân kỹ thuật, kỹ sư đến đội ngũ quản lý cấp trung
• Hạ tầng kỹ thuật vận hành ổn định: điện năng, nước sạch, viễn thông, hạ tầng số
• Dịch vụ kiểm định, tiêu chuẩn và các điều kiện hỗ trợ sản xuất

Yêu cầu này đặc biệt khắt khe với các ngành công nghệ cao. Một nhà máy bán dẫn, trung tâm dữ liệu, cơ sở sản xuất thiết bị y tế hay trung tâm nghiên cứu và phát triển không thể hoạt động hiệu quả nếu nguồn điện bất ổn, chất lượng nước không đạt chuẩn, hạ tầng số thiếu đồng bộ hoặc lao động kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu. Khi nền tảng không được bảo đảm, doanh nghiệp sẽ khó duy trì chất lượng và giữ vững uy tín trên thị trường toàn cầu.

Yếu tố 3: Sự ổn định - điều kiện để đầu tư dài hạn

Ổn định là yếu tố quyết định liệu một doanh nghiệp chỉ xem Việt Nam là điểm dừng ngắn hạn hay là nơi xây dựng chiến lược phát triển lâu dài. Sự ổn định này thể hiện ở hai tầng.

Thứ nhất là ổn định từ bên trong: nhà đầu tư cần hệ thống chính sách minh bạch, nhất quán và có khả năng dự báo. Họ cần biết các cam kết ban đầu có được tôn trọng không, quy định có áp dụng thống nhất không, quy hoạch có thay đổi thiếu lộ trình không. Mỗi ngày chậm trễ trong thủ tục, mỗi vướng mắc về đất đai, xây dựng, điện, nước hay hải quan đều cộng thêm chi phí thực cho doanh nghiệp.

Thứ hai là ổn định trong kết nối quốc tế. Phần lớn hàng hóa của khu vực FDI gắn với xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng xuyên biên giới. Do đó, vị thế quốc tế, mức độ hội nhập, khả năng tận dụng các hiệp định thương mại và độ tin cậy trong quan hệ với các đối tác lớn đều tác động trực tiếp đến quyết định đầu tư. Nhà đầu tư quan tâm Việt Nam có thể trở thành mắt xích thuận lợi đến đâu trong mạng lưới sản xuất và thương mại toàn cầu.

Từ kêu gọi đầu tư sang thiết kế môi trường đầu tư

Hiểu đúng ba nhu cầu cốt lõi về chi phí, chất lượng và ổn định sẽ giúp Việt Nam chuyển từ tư duy kêu gọi đầu tư sang tư duy thiết kế môi trường đầu tư. Đây cũng là điều kiện để Việt Nam không chỉ thu hút được vốn, mà thu hút được những đối tác có thể cùng đất nước tạo ra năng lực phát triển mới và bền vững.