Mối quan hệ Trung Quốc - Indonesia và con đường xây dựng đối tác bền vững

Bối cảnh lịch sử quan hệ Trung Quốc - Indonesia

Tháng 4/1955, trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, 304 đại diện đến từ 29 quốc gia châu Á và châu Phi đã hội tụ tại Bandung, Indonesia để thảo luận về trật tự thế giới mới. Indonesia, Trung Quốc và Ấn Độ là những nhân tố nổi bật trong sự kiện này. Trong khi Ấn Độ sau đó dẫn đầu Phong trào không liên kết, thì Trung Quốc của Mao Trạch Đông và Indonesia thời Sukarno tỏ ra hoài nghi đối với trật tự thuộc địa phương Tây.

Sau khi Suharto lên nắm quyền tại Indonesia năm 1966 với quan hệ gần gũi hơn với Mỹ, mối quan hệ Trung Quốc - Indonesia vẫn nguội lạnh cho đến khi bình thường hóa vào tháng 8/1990. Qua hơn 70 năm, Trung Quốc đã trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, còn Indonesia là nền kinh tế lớn nhất trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Asean). Trung Quốc là đối tác thương mại hàng đầu của Indonesia và đồng thời là một trong ba nhà đầu tư lớn nhất trong năm năm qua.

Quan hệ kinh tế và thách thức hiện nay

Mặc dù quan hệ kinh tế song phương tăng trưởng ấn tượng, Indonesia đối mặt với thâm hụt thương mại 20,5 tỷ USD với Trung Quốc năm ngoái. Sự gia tăng hàng hóa nhập khẩu Trung Quốc chất lượng cao và giá rẻ đã làm ảnh hưởng đến các nhà sản xuất trong nước, nhất là ngành dệt may và sản xuất.

Chính quyền Tổng thống Prabowo Subianto đã áp dụng các biện pháp bảo vệ, chẳng hạn thuế chống phá giá lên đến 20% với thép nhập khẩu từ Trung Quốc. Tuy nhiên, Phòng Thương mại Trung Quốc lại phản đối các mức thuế và áp dụng luật bảo vệ rừng nghiêm ngặt.

Bên cạnh mối quan hệ ấm áp giữa lãnh đạo hai nước, sự gia tăng áp lực từ Mỹ, lo ngại về việc phụ thuộc quá mức vào hàng hóa Trung Quốc và tâm lý lo sợ lâu đời trong cộng đồng doanh nhân gốc Hoa Indonesia là những thách thức không thể coi nhẹ.

Những giải pháp xây dựng đối tác chiến lược bền vững

Ba yếu tố then chốt để phát triển mối quan hệ sâu sắc hơn là sự thấu hiểu, lịch sử và chiến lược.

Trước hết, sự thấu hiểu cần diễn ra trên cơ sở nắm bắt trọn vẹn các lo ngại của cả hai bên. Trung Quốc cần nhìn nhận các vấn đề về vi phạm môi trường của doanh nghiệp Trung Quốc tại Indonesia và sử dụng chính sách để xử lý các hành vi này nhằm bảo vệ uy tín quốc gia. Indonesia nên thiết lập cơ chế phối hợp cấp cao để giải quyết những tranh chấp trong thương mại và đầu tư, giúp giảm bớt sự bất ổn trong các quyết định và thay đổi chính sách.

Một đề xuất được đưa ra là thành lập "Nhà Trung Quốc" do Bộ Đầu tư và Công nghiệp Hạ nguồn Indonesia điều phối, với sự tham gia của các bộ ngành liên quan, cộng đồng doanh nghiệp và các chuyên gia nghiên cứu nhằm thúc đẩy đối thoại và giải pháp thực tế.

Việc tăng cường trao đổi giáo dục, nhất là giữa thế hệ trẻ và công chức hai nước, cũng được đánh giá là cần thiết nhằm cải thiện hiểu biết và giảm thiểu định kiến. Mô hình Đối thoại thế hệ kế tiếp Trung Quốc - Indonesia là ví dụ điển hình có thể mở rộng áp dụng.

Lịch sử như nền tảng hòa giải và phát triển

Lịch sử quan hệ giữa Trung Quốc và Indonesia không chỉ có những biến cố đau thương như bạo loạn năm 1998, trong đó sự chia rẽ dân tộc và tôn giáo từng bị lợi dụng để gieo mầm thù hận. Nhưng cũng có nhiều câu chuyện gắn kết văn hóa và kinh tế đa dạng qua nhiều thế kỷ như cuộc hôn nhân của vua Balinese Jayapangus với con gái thương gia Trung Quốc thế kỷ 12, và vai trò của đế chế Majapahit trong kết nối thương mại giữa Trung Quốc, Ấn Độ và các quốc gia Ả Rập.

Những trợ giúp thiết thực của Trung Quốc sau thảm họa động đất và sóng thần Indonesia năm 2004 cũng phản ánh sự thiện chí không thiếu trong quan hệ hai bên.

Chiến lược hợp tác đa diện và toàn cầu

Về mặt chiến lược, Indonesia có thể đồng hành cùng Trung Quốc trong tham vọng kiến tạo quản trị toàn cầu ở các lĩnh vực như cung cấp vaccine, hóa dược và điều chỉnh trí tuệ nhân tạo. Chính sách đa phương của Indonesia, tham gia tích cực vào Asean, hợp tác với Mỹ, Liên minh châu Âu và các đối tác khác cũng góp phần duy trì hòa bình ở Biển Đông và khu vực Đông Nam Á.

Trung Quốc được khuyến nghị nên coi trọng Indonesia không chỉ là điểm đầu tư hay nguồn nguyên liệu, mà còn là đối tác phát triển kiến thức và công nghệ để tăng cường ảnh hưởng mềm trong khu vực.

Với sự đồng cảm lịch sử và chiến lược tổng thể, quan hệ Trung Quốc - Indonesia hứa hẹn mở rộng nhiều cơ hội hợp tác cùng có lợi cho cả hai quốc gia và khu vực.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 2/2 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận.

• SCMP China
• SCMP Asia
• South China Morning Post
• SCMP Business

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Thị Trường Kinh Tế.