Mỹ công bố thỏa thuận hạt nhân dân sự với Saudi Arabia mở đường cho làm giàu uranium

Thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự Mỹ - Saudi Arabia

Ngày 23/7/2026, Hoa Kỳ chính thức công bố thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với Saudi Arabia, một bước tiến được đánh giá là quan trọng trong việc mở ra chương trình hạt nhân dân sự cho quốc gia vùng Vịnh này. Thỏa thuận gồm hai văn kiện được ký kết bởi Bộ trưởng Năng lượng Hoa Kỳ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Saudi Abdulaziz bin Salman, bao gồm một thỏa thuận về “hợp tác hạt nhân hòa bình” và một thỏa thuận song phương về các biện pháp bảo vệ (bilateral safeguards). Bộ Năng lượng Mỹ khẳng định đây là nền tảng pháp lý cho quan hệ đối tác kéo dài hàng thập kỷ, với hàng tỷ USD được đầu tư nhằm thúc đẩy các mục tiêu kinh tế chiến lược, đồng thời đảm bảo các tiêu chuẩn cao về an toàn và không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Thỏa thuận có hiệu lực dự kiến trong vòng 30 năm, mở ra khả năng các công ty Mỹ tham gia vào nghiên cứu và xây dựng cơ sở làm giàu uranium tại Saudi Arabia – một bước đi có thể nâng cao năng lực hạt nhân dân sự của Saudi một cách đáng kể. Mặc dù chi tiết cụ thể của thỏa thuận chưa được công bố đầy đủ, song nhiều chuyên gia nhận định đây là bước đệm để Saudi Arabia triển khai chương trình hạt nhân dân sự do Mỹ hỗ trợ, tránh để quốc gia này phải lựa chọn hợp tác với các đối thủ như Nga hay Trung Quốc.

Phản ứng và quan ngại quốc tế

Việc Mỹ ký kết thỏa thuận với Saudi Arabia diễn ra trong bối cảnh căng thẳng khu vực Trung Đông tiếp tục gia tăng, đặc biệt là xung đột Mỹ - Iran về chương trình hạt nhân Tehran. Nhiều nghị sĩ Mỹ cả hai phe, cùng các quan chức Israel, thể hiện quan ngại sâu sắc rằng thỏa thuận có thể tạo kẽ hở cho Saudi Arabia phát triển vũ khí hạt nhân dưới bóng chương trình dân sự. Đặc biệt, khả năng Saudi Arabia có thể làm giàu uranium – một công nghệ dễ dàng chuyển đổi cho mục đích quân sự – khiến nhiều người lo ngại nguy cơ chạy đua vũ trang hạt nhân trong khu vực.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio đều bác bỏ các lo ngại này, khẳng định thỏa thuận tuân thủ các tiêu chuẩn cao nhất về an toàn hạt nhân và kiểm soát không phổ biến. Họ nhấn mạnh rằng Mỹ sẽ không ký kết với bất kỳ quốc gia nào nếu hợp tác đó làm gia tăng rủi ro phổ biến vũ khí hạt nhân trong khu vực hay trên thế giới. Đáng chú ý, thỏa thuận cũng hướng tới mục tiêu ổn định năng lượng và nâng cao an ninh chiến lược cho cả hai bên, đồng thời mở rộng hợp tác kinh tế và tạo ra nhiều việc làm cho người lao động Mỹ.

Bối cảnh chiến lược và khu vực

Saudi Arabia vốn luôn khẳng định quyền phát triển chương trình hạt nhân dân sự tương tự như Iran, nước đã ký kết với Mỹ trong các thập kỷ qua nhưng luôn bị nghi ngờ về tham vọng hạt nhân quân sự. Saudi Arabia cũng đã ký kết các hiệp ước quốc phòng với các đối tác hạt nhân, như Pakistan, nhằm tăng cường vị thế trong khu vực. Mỹ từ lâu đã thúc đẩy Saudi Arabia bình thường hóa quan hệ với Israel trong khuôn khổ các thỏa thuận lớn kết hợp hợp tác hạt nhân và quốc phòng, nhằm tạo lập liên minh đối trọng với Iran.

Bên cạnh đó, khu vực Vịnh Ba Tư ngày càng bất ổn do các mâu thuẫn xuyên biên giới, xung đột với nhóm nổi dậy Houthi được Iran hậu thuẫn tại Yemen, và các vụ tấn công nhằm vào cơ sở hạt nhân của các quốc gia láng giềng như UAE. Chính vì thế, thỏa thuận này được xem là phần trong chiến lược sâu rộng hơn nhằm ổn định an ninh năng lượng và ngăn ngừa nguy cơ leo thang vũ khí hạt nhân trong khu vực quan trọng này.

Thỏa thuận sẽ được trình Quốc hội Mỹ xem xét, nhưng do Quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát, khả năng trì hoãn hay bác bỏ thỏa thuận được nhận định là thấp. Các chuyên gia và lãnh đạo ngành công nghiệp hạt nhân Mỹ, như CEO công ty Westinghouse, đều đánh giá đây là bước đi chiến lược củng cố vị thế ngành hạt nhân Mỹ trên thị trường quốc tế, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và an ninh năng lượng.

Ngoài ra, theo báo cáo, tổng chi phí cho cuộc chiến tranh Mỹ với Iran đã lên tới 37,5 tỷ USD, đẩy Mỹ phải xem xét lại các chiến lược an ninh tại Trung Đông, trong đó có việc ký kết các thỏa thuận như với Saudi Arabia để tạo lập ổn định lâu dài.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 0/2 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 1 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.

• South China Morning Post
• The Times of India
• The Guardian
• The Hindu International

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Thị Trường Kinh Tế.