Hàng Việt trong chuỗi ASEAN: Cơ hội và thách thức tại thị trường Mekong

Thị trường gần - cơ hội không xa

Sầu riêng đông lạnh Việt xuất ngược sang Thái Lan. Sữa mang thương hiệu doanh nghiệp Việt bày bán tại Phnom Penh. Bao phân bón từ miền Tây theo xe tải vượt biên sang các vùng trồng lúa, cao su, điều ở Campuchia. Đó là những hình ảnh thường ngày của giao thương Đông Nam Á lục địa, khi Campuchia, Lào và Thái Lan dần trở thành "thị trường gần" thực sự với doanh nghiệp Việt Nam.

Điểm thuận lợi của nhóm thị trường này là doanh nghiệp có thể tiếp cận từng bước, thay vì phải chuẩn bị đơn hàng lớn như khi xuất sang thị trường xa. Với lô hàng nhỏ, họ vừa thử nghiệm phản ứng khách hàng, vừa điều chỉnh bao bì, tìm kênh phân phối phù hợp trước khi mở rộng quy mô. Sự tương đồng về khẩu vị, tập quán tiêu dùng và chu kỳ mùa vụ nông nghiệp càng củng cố thêm lợi thế cạnh tranh cho hàng Việt.

Hạ tầng kết nối tạo nền tảng

Hành lang kinh tế Đông - Tây cùng các tuyến đường bộ từ Việt Nam sang Campuchia, Lào, Thái Lan đang tác động trực tiếp đến chi phí logistics và giá nông sản. Ở phía Nam, trục TP.HCM - Tây Ninh - Đồng Tháp - An Giang - Phnom Penh - Bangkok là hướng vận chuyển chủ lực cho nông sản, thực phẩm chế biến, hàng tiêu dùng và vật tư nông nghiệp. Ở miền Trung, hành lang Đông - Tây giúp hàng hóa từ Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng tiếp cận sâu hơn vào thị trường lục địa.

Các cơ chế hợp tác tiểu vùng Mekong bổ trợ thêm cho kết nối hạ tầng, tạo điều kiện để doanh nghiệp xây dựng chuỗi cung ứng xuyên biên giới thay vì chỉ dừng ở giao dịch thương mại đơn lẻ.

Nông sản và vật tư: Hai chiều đều có cơ hội

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết từ khoảng tháng 6 hàng năm, sản lượng sầu riêng Thái Lan giảm mạnh đúng lúc Việt Nam vào chính vụ. Nhiều doanh nghiệp đã tận dụng khoảng trống này, xuất ngược sầu riêng đông lạnh sang Thái Lan với khối lượng lớn. Bên cạnh đó, nhãn, vải và bưởi Việt cũng tăng xuất khẩu sang thị trường này theo đường biển.

Với Campuchia, khi quan hệ thương mại nước này với Thái Lan gặp khó khăn, nhu cầu nhập thanh long, sầu riêng và xoài cát từ Việt Nam tăng lên đáng kể. Chiều ngược lại, Việt Nam cũng nhập khối lượng lớn sắn lát, xoài và các nông sản khác từ Campuchia. Ông Nguyên nhận định: "Đông Nam Á vừa là nguồn cung, vừa là thị trường rộng lớn. Với lợi thế khoảng cách gần và nhiều phương thức vận tải, nếu tận dụng tốt, giao thương nội khối sẽ còn tăng mạnh".

Ngành điều cũng phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu từ láng giềng. Ông Nguyễn Minh Họa, Phó chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam, cho biết mỗi năm Việt Nam nhập khoảng 1 triệu tấn điều thô, chiếm hơn 30% lượng dùng cho chế biến, trong đó Campuchia ngày càng đóng vai trò quan trọng. "Nhiều doanh nghiệp đã sang Campuchia liên kết, mở rộng vùng nguyên liệu", ông Họa nói. Ngành hồ tiêu cũng có bức tranh tương tự khi Campuchia là nguồn cung hồ tiêu thô ngày càng lớn với chất lượng cải thiện đều.

Ở nhóm vật tư nông nghiệp, Phân bón Cà Mau là ví dụ về chiến lược thị trường gần được triển khai bài bản. Ông Văn Tiến Thanh, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau, cho biết công ty định hướng xuất khẩu chiếm 25 - 30% tổng sản lượng, trong đó Campuchia là thị trường chiến lược với 7 nhà phân phối lớn đã được xây dựng, phủ các vùng trọng điểm. Thị phần urê của doanh nghiệp tại Campuchia hiện đạt trên 40%. Điểm mấu chốt trong thành công này là không chỉ bán sản phẩm mà còn cung cấp dịch vụ tư vấn kỹ thuật và giải pháp dinh dưỡng cây trồng đi kèm.

Từ bán hàng đến tổ chức chuỗi

Vinamilk là một trong những doanh nghiệp đi xa hơn trong chiến lược thị trường gần. Thay vì chỉ xuất khẩu sữa, tập đoàn này đầu tư nhà máy tại Campuchia dưới thương hiệu Angkor Milk, xây hệ thống phân phối và phát triển sản phẩm phù hợp khẩu vị địa phương - chuyển thị trường gần thành một phần dài hạn trong chiến lược kinh doanh.

Thaco Agri theo đuổi mô hình chuỗi xuyên biên giới: đầu tư vùng nguyên liệu quy mô lớn ở cả Lào và Campuchia, kết nối với nhà máy chế biến, hệ thống logistics và thị trường tiêu thụ. Ông Trần Bảo Sơn, Tổng giám đốc Thaco Agri, đánh giá mô hình này có lợi thế cạnh tranh đáng kể trong bối cảnh quỹ đất nông nghiệp trong nước ngày càng hạn chế. Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn chỉ ra các nút thắt còn tồn tại: thủ tục thông quan, kiểm hóa kéo dài, chi phí phát sinh tại cửa khẩu và quy trình xin phép cho lao động, chuyên gia chưa thuận lợi.

"Các thỏa thuận hợp tác cần đi kèm chương trình hành động cụ thể để hỗ trợ doanh nghiệp. Nếu rào cản được tháo gỡ, Việt Nam sẽ có thêm lợi thế lớn trong xây dựng chuỗi cung ứng khu vực", ông Sơn nhấn mạnh.

Thách thức với doanh nghiệp nhỏ

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã và nông dân, thị trường Mekong dù gần vẫn không dễ tiếp cận. Để xuất được một lô trái cây sang Campuchia hay Thái Lan, đơn vị sản xuất cần đáp ứng hàng loạt yêu cầu cùng lúc: mã vùng trồng, quy trình xử lý sau thu hoạch, bao bì đúng chuẩn, chứng từ kiểm dịch, xe lạnh, kênh phân phối, thông tin giá thị trường và phương thức thanh toán an toàn.

Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP.HCM nhìn nhận vẫn còn nhiều dư địa để tăng kết nối, song cần có sự hỗ trợ hệ thống hơn từ phía nhà nước về thông tin thị trường, xúc tiến thương mại và đơn giản hóa thủ tục để các đơn vị nhỏ có thể tham gia thực chất vào chuỗi thương mại khu vực.

Theo Tuoi Tre Kinh doanh, Tuoi Tre

Theo Tuổi Trẻ