Mỹ và Saudi Arabia ký thỏa thuận hợp tác hạt nhân gây tranh cãi

Thỏa thuận hợp tác hạt nhân Mỹ - Saudi Arabia và nội dung chính

Ngày 23/7, tại Washington, Mỹ và Saudi Arabia đã ký kết thỏa thuận hợp tác công nghệ hạt nhân với mục tiêu phát triển chương trình hạt nhân hòa bình của Vương quốc Saudi Arabia. Thỏa thuận được đại diện bởi Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Saudi Arabia, Hoàng tử Abdulaziz bin Salman Al Saud, ký kết. Theo tuyên bố chính thức từ Bộ Năng lượng Mỹ, thỏa thuận này là một hợp đồng hợp tác lâu dài, kéo dài trong nhiều thập kỷ, hứa hẹn mang lại cơ hội lớn cho các công ty Mỹ tham gia sâu rộng vào chương trình năng lượng hạt nhân của Saudi Arabia.

Thỏa thuận gồm hai văn kiện chính: "hợp tác năng lượng hạt nhân hòa bình" và "thỏa thuận bảo đảm song phương" nhằm đảm bảo đạt tiêu chuẩn cao nhất về an toàn hạt nhân và ngăn ngừa phổ biến vũ khí hạt nhân. Đây là bước đi nhằm củng cố quan hệ thương mại và an ninh giữa hai quốc gia trong bối cảnh khu vực Trung Đông có nhiều căng thẳng về chính trị và quân sự.

Điểm mới gây tranh cãi: Cho phép làm giàu uranium tại Saudi Arabia

Khác với các thỏa thuận trước đây mà Mỹ từng ký với các nước như Nhật Bản, thỏa thuận lần này cho phép Saudi Arabia có thể xây dựng cơ sở làm giàu uranium nếu các bên đánh giá đây là cần thiết. Điều này đồng nghĩa với việc Saudi Arabia có thể tự chế tạo nhiên liệu cho lò phản ứng hạt nhân mình quản lý, nhưng đồng thời làm dấy lên nỗi lo ngại về nguy cơ quốc gia này có thể phát triển vũ khí hạt nhân trong tương lai.

Giới chuyên gia về không phổ biến vũ khí hạt nhân và một số nghị sĩ tại Quốc hội Mỹ bày tỏ sự lo ngại sâu sắc. Họ cho rằng việc nới lỏng điều kiện làm giàu uranium sẽ phá vỡ chính sách kiểm soát phổ biến vũ khí hạt nhân vốn duy trì suốt nhiều thập kỷ, và có thể tạo ra cuộc đua vũ trang nguy hiểm trong khu vực Trung Đông vốn đã nhạy cảm.

Chuyên gia Dina Esfandiary từ Bloomberg Economics nhận định: "Mỹ đang trao cho Saudi Arabia một công nghệ mà họ từng tuyên bố cần ngăn chặn của Iran. Điều này có thể kích thích một cuộc chạy đua hạt nhân tại khu vực." Hội đồng giám sát không phổ biến cũng cảnh báo rằng thỏa thuận này có thể trở thành tiền lệ để các quốc gia Trung Đông khác đòi hỏi quyền tự sản xuất nhiên liệu hạt nhân, qua đó tiến gần hơn đến khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tác động và bối cảnh khu vực

Thỏa thuận được ký trong bối cảnh Mỹ hiện đang có mặt với quân đội tại Trung Đông với mục đích chính là ngăn cản chương trình vũ khí hạt nhân của Iran, đồng thời đáp trả các cuộc tấn công liên tục nhằm vào cơ sở năng lượng tại khu vực Vịnh Ba Tư. Tổng thống Donald Trump đã nhấn mạnh vai trò của Mỹ trong việc ngăn chặn sự lan rộng của vũ khí hạt nhân khỏi Iran và các nước khác.

Cho phép Saudi Arabia phát triển làm giàu uranium có thể là chiến lược của Mỹ nhằm duy trì ảnh hưởng và vai trò an ninh lâu dài tại Trung Đông, bởi Saudi Arabia là một đồng minh quan trọng trong khu vực. Tuy nhiên, điều này cũng khiến một số đồng minh Mỹ khác như Các Tiểu Vương Quốc Arab Thống Nhất, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ vốn đang hợp tác với các đối tác khác như Nga về công nghệ hạt nhân cảm thấy bất an.

Phản ứng và tranh luận

Không ít nghị sĩ tại Mỹ đã lên tiếng phản đối thỏa thuận này do rủi ro tiềm tàng cho an ninh quốc tế. Dân biểu Edward Markey (Đảng Dân chủ, bang Massachusetts) cảnh báo thỏa thuận có thể khiến tình hình an ninh trong khu vực Trung Đông trở nên nguy hiểm hơn, đồng thời làm tổn hại đến lợi ích của Mỹ và các đồng minh.

Ông Brian Romick, Chủ tịch tổ chức Democratic Majority for Israel, nhận định đây là một sai lầm chiến lược khi Mỹ trao quyền làm giàu uranium cho Saudi Arabia mà không nhận về các nhượng bộ đáng kể từ phía Riyadh, đặc biệt trong quan hệ với Israel và các vấn đề liên quan đến Palestine.

Trong khi đó, Nhà Trắng cùng Bộ Năng lượng Mỹ khẳng định thỏa thuận tuân thủ các tiêu chuẩn cao nhất về an toàn và ngăn ngừa phổ biến vũ khí hạt nhân, đồng thời giúp tăng cường quan hệ thương mại và an ninh giữa hai quốc gia. Thỏa thuận hiện đang được gửi Quốc hội Mỹ xem xét và cần được thông qua thì mới có hiệu lực.

Cơ hội kinh tế và cạnh tranh quốc tế

Với hợp đồng này, các công ty năng lượng hạt nhân của Mỹ như Westinghouse Electric có cơ hội lớn mở rộng thị trường tại Saudi Arabia, một bước tiến quan trọng trước sự cạnh tranh đáng kể từ các đối thủ khác trên thế giới như Nga. Hiện tại, nhiều quốc gia Trung Đông như Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập đang hợp tác với công ty năng lượng nhà nước Nga Rosatom để phát triển nhà máy điện hạt nhân.

Việc Mỹ mở rộng hợp tác với Saudi Arabia còn nhằm giữ vững vị thế chiến lược trong khu vực, kết hợp phát triển kinh tế và an ninh, đồng thời giám sát chặt chẽ các ứng dụng hạt nhân của Saudi Arabia để tránh rủi ro phổ biến vũ khí hạt nhân.

Đây là một bước ngoặt khác biệt trong chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân của Mỹ, phản ánh sự điều chỉnh chiến lược trong bối cảnh tình hình Trung Đông biến động phức tạp.

Ngày 23/7, thỏa thuận hợp tác hạt nhân Mỹ - Saudi Arabia đã đánh dấu một chương mới trong quan hệ đối tác giữa hai quốc gia, mở ra nhiều cơ hội và không kém phần thách thức về chính trị và an ninh khu vực trong tương lai gần.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 3 nguồn độc lập.

• The Japan Times
• CBS News
• TASS

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Thị Trường Kinh Tế.