Chiều 1-6, tại Hải Phòng, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì cuộc làm việc với lãnh đạo thành phố Hải Phòng cùng các tỉnh Quảng Ninh, Bắc Ninh, Ninh Bình và Hưng Yên, triển khai chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển nhà ở cho thuê. Đây là tín hiệu cho thấy Việt Nam đang quyết tâm giải bài toán nhà ở cho người lao động - một thách thức mà nhiều quốc gia trên thế giới đã tìm ra lời giải riêng.
Nhà ở cho thuê là nhiệm vụ chính trị cấp bách
Phát biểu kết luận hội nghị, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh phát triển nhà ở cho thuê không phải vấn đề thuần túy về nhà ở mà còn liên quan trực tiếp đến an sinh xã hội, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh thu hút đầu tư. Đây là chủ trương lớn đã được Đảng, Nhà nước xác định trong các chỉ đạo gần đây của Ban Bí thư và kết luận của người đứng đầu Đảng, Nhà nước.
Thực tế hiện nay cho thấy quỹ nhà ở cho thuê còn rất thiếu so với nhu cầu. Phần lớn công nhân, người lao động tại các khu công nghiệp vẫn phải thuê nhà trọ tự phát, với điều kiện sống chật chội, an toàn phòng cháy chữa cháy kém và hạ tầng xã hội chưa đảm bảo. Trong khi đó, nhiều tài sản công về nhà ở chưa được khai thác hiệu quả, cơ chế ưu đãi tài chính và tín dụng chưa đủ hấp dẫn để kéo doanh nghiệp tư nhân vào cuộc.
Thủ tướng xác định rõ quan điểm: Nhà nước không bao cấp nhà ở nhưng cũng không thể hoàn toàn phó mặc cho thị trường. Nhà nước phải đóng vai trò kiến tạo thông qua quy hoạch, thể chế và công cụ tài chính để dẫn dắt thị trường phát triển lành mạnh, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có lợi nhuận hợp lý và người dân tiếp cận được nhà ở ổn định, lâu dài.
Yêu cầu hành động ngay, không trông chờ cấp trên
Thủ tướng yêu cầu 5 địa phương trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ phải khẩn trương rà soát, điều chỉnh quy hoạch nhà ở cho thuê, xác định rõ vị trí và quy mô từng dự án gắn với khu công nghiệp trọng điểm. Kế hoạch phát triển nhà ở cho thuê với mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể, danh mục dự án ưu tiên và lộ trình rõ ràng phải hoàn thành trước tháng 6-2026, làm cơ sở giao chỉ tiêu trên phạm vi cả nước.
Đặc biệt, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu mỗi địa phương phải khởi công ít nhất một dự án nhà ở cho thuê ngay trong tháng 6-2026, tiếp tục triển khai các dự án quy mô lớn hơn trong quý 3 hoặc quý 4-2026. Thủ tướng nhấn mạnh không được có tâm lý trông chờ hay đợi hướng dẫn từ cấp trên - những gì thuộc thẩm quyền địa phương thì địa phương phải chủ động quyết định ngay.
Phát triển nhà ở cho thuê cũng phải được gắn chặt với quy hoạch khu công nghiệp, khu kinh tế, hành lang giao thông và công tác quản lý dân cư - không thể phát triển rời rạc, manh mún.
Vienna - hơn nửa thế kỷ xây dựng mô hình nhà ở xã hội kiểu mẫu
Trong khi Việt Nam đang tìm hướng đi, kinh nghiệm quốc tế cho thấy bài toán nhà ở cho thuê hoàn toàn có thể giải được nếu có chiến lược dài hạn và quyết tâm đủ lớn.
Vienna (Áo) là ví dụ tiêu biểu nhất. Tính đến năm 2024, thành phố này sở hữu khoảng 220.000 căn hộ xã hội cho thuê - quy mô lớn nhất châu Âu - chiếm khoảng 25% tổng số hộ dân. Nếu tính thêm gần 200.000 căn hộ hợp tác xã được hỗ trợ bằng nguồn vốn thành phố, hơn một nửa người dân Vienna đang ở trong các mô hình nhà ở phi thị trường tự do.
Điều giúp Vienna duy trì được mô hình này là "Quỹ thu mua đất và tái thiết đô thị" thành lập cách đây khoảng 40 năm. Quỹ hiện nắm giữ khoảng 3 triệu m2 đất - bao gồm đất nông nghiệp bỏ hoang, tuyến đường sắt không còn sử dụng, bệnh viện cũ - và toàn bộ diện tích này chỉ được đấu thầu cho các đơn vị xây nhà ở xã hội. Từ năm 2019, thành phố còn quy định các dự án nhà ở trên 5.000 m2 phải dành ít nhất hai phần ba diện tích cho nhà ở được trợ cấp.
Kết quả là giá thuê nhà trung bình tại Vienna chỉ bằng 30% so với London, Paris hay Dublin, theo số liệu của hãng kiểm toán Deloitte. Một người trẻ 26 tuổi như Max Schranz có thể thuê căn hộ 2 phòng ngủ rộng 54 m2, cách ga trung tâm 10 phút đi bộ, với giá chỉ 596 euro mỗi tháng, không cần đặt cọc và hợp đồng không có thời hạn.
"Để tránh hình thành các khu ổ chuột và những xung đột xã hội tốn kém, thành phố chủ động thúc đẩy người dân có xuất thân và mức thu nhập khác nhau cùng sống trong một khu nhà. Nhà ở xã hội không chỉ dành cho người nghèo", nhà phê bình kiến trúc Maik Novotny nhận xét.
Trung Quốc thí điểm nhà cho thuê giá rẻ cho người trẻ nhập cư
Trung Quốc tiếp cận bài toán này theo hướng khác. Từ năm 2019, Bộ Nhà ở và Phát triển Đô thị - Nông thôn nước này triển khai thí điểm chương trình nhà cho thuê giá phải chăng tại 13 thành phố, tập trung vào nhóm lao động trẻ từ nơi khác đến làm việc. Chính phủ áp dụng các ưu đãi như đơn giản hóa thủ tục cấp phép và hỗ trợ tài chính để thúc đẩy nguồn cung.
Huo Da, hướng dẫn viên du lịch 28 tuổi tại Hồ Nam, là một trong những người thụ hưởng chương trình này. Căn hộ một phòng ngủ của anh nằm trong tòa nhà cải tạo ở khu trung tâm, có giá thuê 1.900 nhân dân tệ (khoảng 298 USD) mỗi tháng. Cư dân trong tòa nhà 99 căn hộ còn được dùng chung miễn phí phòng tập thể dục, phòng họp và bếp cộng đồng. "Căn hộ không lớn nhưng thoải mái, thiết kế phù hợp sở thích của người trẻ", anh chia sẻ.
Bài học cho Việt Nam
Kinh nghiệm từ Vienna và Trung Quốc cho thấy hai điểm cốt lõi: quy hoạch đất đai dành riêng cho nhà ở xã hội và vai trò chủ động của nhà nước trong việc kiến tạo thị trường. Đây cũng chính là định hướng mà Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh trong cuộc làm việc ngày 1-6 - nhà ở cho thuê phải trở thành phân khúc chiến lược, đặc biệt tại các địa phương có nhiều khu công nghiệp và lực lượng lao động nhập cư đông đảo như Hải Phòng, Bắc Ninh hay Bình Dương.
Trong khi các thành phố như London hay Berlin vẫn đang loay hoay với tình trạng thiếu hụt nhà ở xã hội do chính sách không nhất quán, thì Vienna cho thấy nếu kiên trì trong nhiều thập kỷ và không bán tháo quỹ nhà công, một thành phố hoàn toàn có thể tạo ra thị trường nhà ở lành mạnh, bền vững cho tất cả người dân.
Theo VnExpress, Tuoi Tre
