Xung đột Iran tác động nghiêm trọng đến thương mại toàn cầu qua eo biển Hormuz

Chiến dịch Mỹ - Israel và tác động đến eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz là tuyến đường huyết mạch cho vận chuyển dầu mỏ trên thế giới. Mục tiêu ban đầu của chiến dịch của Mỹ và Israel vào ngày 28/2 nhằm làm suy giảm năng lực hạt nhân của Iran và mạng lưới lực lượng ủy nhiệm toàn cầu của nước này đã nhanh chóng chuyển thành cuộc đấu tranh giành quyền kiểm soát eo biển này. Nếu Iran hoặc Mỹ kiểm soát vĩnh viễn Hormuz, quyền tự do hàng hải trên các vùng biển quốc tế có thể bị phá vỡ, dẫn đến tác động sâu rộng trong thương mại toàn cầu vốn dựa trên nguyên tắc tự do qua lại vùng biển mở trong nhiều thế kỷ.

Erik Grundt, nhà phân tích cấp cao tại công ty tư vấn Rystad Energy, đánh giá việc kiểm soát eo biển Hormuz có thể tạo ra tiền lệ mới khiến chi phí vận tải biển quốc tế tăng lên rõ rệt, và những chi phí này cuối cùng sẽ chuyển tải tới người tiêu dùng.

Quyền kiểm soát của Iran và áp lực chi phí lên tàu thuyền qua Hormuz

Ngay sau khi các cuộc tấn công bắt đầu, Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz, dẫn đến cú sốc lớn trong nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Tehran nhanh chóng thiết lập Cơ quan Quản lý Eo biển vịnh Ba Tư mới, bắt buộc các tàu thuyền phải phối hợp mới được đi qua. Việc này gây áp lực rất lớn lên các chủ tàu vì có thể phải thanh toán các khoản phí cao, hoặc đối mặt với nguy cơ bị ngăn chặn.

Sau đó, Iran và Mỹ ký Bản ghi nhớ hiểu biết kéo dài 60 ngày từ ngày 18/6, tạm thời đình chỉ các khoản phí, nhưng Iran vẫn duy trì quyền kiểm soát việc di chuyển qua eo biển. Tehran dựa vào điều khoản trong bản ghi nhớ để hợp pháp hóa quyền quản lý nhằm bảo đảm an toàn cho tàu thương mại. Từ khi ký kết, Iran công bố hơn 200 tàu nước ngoài đã phối hợp với cơ quan này trong vòng 3 tuần.

Trong khi Mỹ khẳng định việc qua lại eo biển sẽ không bị hạn chế trong 60 ngày, các vụ tấn công đáp trả vẫn tiếp diễn khiến căng thẳng không hạ nhiệt. Tổng thống Donald Trump từng đề xuất mức phí lên đến 20% giá trị hàng hóa của tàu thương mại qua eo biển để đổi lấy việc bảo vệ, sau đó rút lại tuyên bố sau chưa đầy một ngày.

Theo Hiệp hội Vận tải biển BIMCO, nếu áp mức phí này, mỗi chuyến đi trên các siêu tàu chở dầu sẽ phải trả khoảng 27 triệu USD. Iran phản đối phí này quá cao và tuyên bố sẽ đưa ra mức phí “công bằng” hơn.

Ảnh hưởng đến thương mại và an ninh vận tải toàn cầu

Rob Thummel, giám đốc danh mục đầu tư tại Tortoise Capital, cảnh báo nếu phí vận tải tại eo biển Hormuz trở thành thực tế, chi phí vận chuyển toàn cầu sẽ tăng cao. Tuy nhiên, chỉ chi phí không phải là vấn đề duy nhất. Nigel Green, Giám đốc điều hành tập đoàn tư vấn tài chính deVere Group, cho biết các nhà bảo hiểm rất có thể sẽ từ chối bảo hiểm cho tàu thuyền có liên quan đến thanh toán cho các tổ chức bị trừng phạt, bao gồm một số thực thể ở Iran.

Ngay cả khi một quốc gia trung gian như Oman đứng ra thu phí, các khoản phí dạng này vẫn có thể vi phạm luật hàng hải quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS). Khi đó, các nhà bảo hiểm có thể chấm dứt bảo hiểm hoặc từ chối chuyến đi dẫn đến tác động tiêu cực hàng loạt cho vận tải biển toàn cầu.

Lo ngại rộng hơn xuất phát từ việc thương mại hóa các điểm nghẽn địa lý như Hormuz có thể dẫn đến các khu vực trọng điểm khác trên toàn cầu như Gibraltar, Dover, Malacca bị vũ khí hóa về vị trí địa lý. Các nhà phân tích tại Rystad Energy tính toán doanh thu tiềm năng từ các điểm nghẽn lớn toàn cầu có thể vượt 136 tỷ USD mỗi năm, tạo ra cơ hội doanh thu khổng lồ nhưng đồng thời gia tăng sự phân mảnh, lạm phát chi phí và quân sự hóa thương mại hàng hải quốc tế.

Điều này cho thấy xung đột tại eo biển Hormuz không chỉ là vấn đề khu vực mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến hệ thống thương mại và vận tải toàn cầu, đặt ra nhiều thách thức về tự do hàng hải, an ninh và kinh tế trong tương lai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Thị Trường Kinh Tế.