Doanh nghiệp nhỏ chuyển đổi số: Chuyện với thanh mạng xã hội

Tại hội thảo về thúc đẩy ứng dụng công nghệ số ngày 7/7, các chuyên gia chỉ ra một thực trạng đáng lo ngại: doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ ở Việt Nam đang dừng lại ở chuyển đổi số "phần ngọn", tức là tận dụng mạng xã hội để bán hàng thay vì xây dựng nền tảng quản trị số thực chất.

Mạng xã hội - "hệ điều hành" nhưng cũng là rào cản

Ông Jason Lusk, Giám đốc điều hành Công ty tư vấn bền vững Clickable Impact, nhận xét rằng nhóm doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ thích nghi rất nhanh với các nền tảng miễn phí như Facebook, Zalo hay TikTok. Họ tiếp thị sản phẩm, nhận đơn hàng và chốt giao dịch hoàn toàn qua các kênh này - đến mức ông gọi đây là "hệ điều hành doanh nghiệp chính yếu".

Tuy nhiên, chính sự tiện lợi đó lại tạo ra vòng lặp khó thoát. Các kênh mạng xã hội giúp bán hàng dựa trên mối quan hệ cá nhân của chủ doanh nghiệp, nhưng không sinh ra dữ liệu kinh doanh có giá trị như quản lý tồn kho, theo dõi tài chính hay vận hành chuỗi cung ứng.

Điều đáng nói hơn, theo ông Jason, là ngay cả sau khi được đào tạo về các công cụ số mới, chủ doanh nghiệp vẫn quay về với mạng xã hội quen thuộc. "Các ứng dụng được hướng dẫn trong hội thảo đào tạo bị bỏ quên ngay sau khi chương trình kết thúc", ông nêu thẳng vấn đề. Nguyên nhân cốt lõi: doanh nghiệp nhỏ ưu tiên thu nhập ngay hôm nay hơn là đầu tư vào công nghệ kỳ vọng sinh lời lâu dài.

Khoảng cách số vẫn còn lớn, nhất là ở nông thôn

Bà Trịnh Thị Hương, Phó cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (APED, Bộ Tài chính), cho biết mức độ chuyển đổi số trong khối doanh nghiệp siêu nhỏ còn rất chênh lệch, đặc biệt tại các địa bàn nông thôn, vùng sâu và vùng xa.

Tình trạng này không chỉ xảy ra ở Việt Nam. Dự thảo báo cáo đánh giá toàn diện về ứng dụng công nghệ số do Clickable Impact thực hiện cho thấy vấn đề tương tự hiện diện ở cả nhóm quốc gia CLMV-TL gồm Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam và Timor-Leste. Tại khu vực ASEAN, doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp và tạo ra 85% việc làm, song phần lớn tập trung trong lĩnh vực nông nghiệp và đối mặt với nhiều rào cản về tính phi chính thức, tiếp cận thông tin thị trường, tài chính lẫn năng lực kỹ thuật số.

Chuyển đổi số thực chất là yêu cầu sống còn

Ông Vithoune Sithimolada, Phó cục trưởng Cục Xúc tiến Doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa thuộc Bộ Công Thương Lào, nhấn mạnh rằng việc tích hợp số sâu hơn vào vận hành doanh nghiệp sẽ giúp cắt giảm chi phí và tăng năng suất rõ rệt. Với ông, chuyển đổi số hiện không còn là điều xa xỉ mà đã trở thành điều kiện cơ bản để tồn tại và duy trì khả năng cạnh tranh xuất khẩu.

Chuyên gia khuyến nghị gì?

Ông Jason Lusk đề xuất việc hỗ trợ doanh nghiệp không nên dừng lại ở vài buổi đào tạo rời rạc, mà cần có sự đồng hành liên tục để đảm bảo áp dụng thành công. Bên cạnh đó, chương trình đào tạo cần chuyển hướng sang tư duy giải quyết vấn đề bằng công nghệ, thay vì chỉ hướng dẫn thao tác phần mềm đơn thuần.

Các chuyên gia tại hội thảo cũng khuyến nghị chính sách nên ưu tiên hỗ trợ các tổ chức hoạt động ở vùng xa như nhà cung cấp dịch vụ số hóa, hợp tác xã, tổ chức nông dân và văn phòng khuyến nông. Đồng thời, công cụ số cần được thiết kế đơn giản, phù hợp với năng lực thực tế của nông dân và doanh nghiệp quy mô nhỏ, không chỉ phục vụ cho các đơn vị lớn.