Hàng loạt quy định mới về căn cước, hộ chiếu, cư trú và viên chức có hiệu lực từ 1/7

Từ ngày 1/7/2026, hàng loạt thay đổi pháp lý quan trọng bắt đầu có hiệu lực, bao gồm Luật sửa đổi 10 luật về an ninh trật tự (ảnh hưởng đến thẻ căn cước, hộ chiếu, cư trú) và Luật Viên chức số 129/2025/QH15. Người dân và cán bộ, viên chức cần nắm rõ các điểm mới để thực hiện đúng quy định.

Quy định mới về thẻ căn cước

Cấm yêu cầu xuất trình giấy tờ đã tích hợp vào VNeID

Một trong những điểm nổi bật nhất của Luật Căn cước sửa đổi là quy định nghiêm cấm các cơ quan, tổ chức yêu cầu công dân xuất trình giấy tờ vật lý nếu các loại giấy tờ đó đã được tích hợp đầy đủ vào thẻ căn cước điện tử hoặc ứng dụng định danh quốc gia VNeID. Quy định này không áp dụng trong trường hợp thông tin công dân cung cấp không thống nhất với dữ liệu đã tích hợp, hoặc pháp luật có yêu cầu đặc thù khác.

Ứng dụng VNeID được luật xác định là nền tảng số phục vụ định danh điện tử và xác thực trong giải quyết thủ tục hành chính, dịch vụ công và các giao dịch trên môi trường điện tử.

Cấp đổi, cấp lại thẻ căn cước trực tuyến

Quy trình cấp đổi và cấp lại thẻ căn cước được số hóa mạnh mẽ. Người có thông tin trên thẻ thay đổi do sắp xếp đơn vị hành chính, người bị mất thẻ hoặc thẻ hư hỏng đều có thể làm thủ tục trực tuyến qua Cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng VNeID mà không cần đến trực tiếp. Cơ quan quản lý sẽ tái sử dụng dữ liệu sinh trắc học gồm ảnh khuôn mặt, vân tay và mống mắt đã thu nhận lần gần nhất để cấp thẻ mới.

Bổ sung trường hợp thu hồi thẻ căn cước

Luật mới quy định rõ thẻ căn cước bị thu hồi khi công dân bị tước, được thôi, bị hủy bỏ quyết định cho nhập hoặc cho trở lại quốc tịch Việt Nam.

Quy định mới về hộ chiếu

Bổ sung 3 trường hợp thu hồi, hủy giá trị sử dụng hộ chiếu

Luật sửa đổi Luật Xuất cảnh, nhập cảnh bổ sung thêm 3 trường hợp thu hồi hoặc hủy giá trị sử dụng hộ chiếu, gồm:

• Hủy giá trị sử dụng hộ chiếu phổ thông còn thời hạn khi chủ hộ chiếu đã được cấp hộ chiếu phổ thông mới.
• Thu hồi, hủy giá trị sử dụng hộ chiếu do sai thông tin trên hộ chiếu.
• Hủy giá trị sử dụng hộ chiếu của người đang bị truy nã.

Hộ chiếu thủ tục rút gọn chỉ dùng 1 lần

Luật mới quy định hộ chiếu phổ thông cấp theo thủ tục rút gọn có thời hạn không quá 12 tháng, không được gia hạn và chỉ có giá trị sử dụng một lần khi xuất cảnh hoặc nhập cảnh Việt Nam.

Mở rộng đối tượng được cấp hộ chiếu ngoại giao và công vụ

Từ 1/7, cấp phó của người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được cấp hộ chiếu ngoại giao. Người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và cấp xã được cấp hộ chiếu công vụ.

9 biểu mẫu hộ chiếu mới được áp dụng

Bộ Công an ban hành Thông tư 69/2026 với 9 biểu mẫu mới phục vụ thủ tục cấp, khôi phục và trình báo mất hộ chiếu phổ thông, áp dụng toàn quốc từ ngày 1/7. Các hồ sơ đã nộp trước ngày 1/7 nhưng chưa có kết quả thì không phải nộp lại theo mẫu mới.

Quy định mới về đăng ký cư trú

Trẻ dưới 6 tuổi được đăng ký thường trú không cần đồng ý của chủ hộ

Đây là điểm nhân văn nổi bật của Luật Cư trú sửa đổi. Theo đó, trẻ em dưới 6 tuổi được đương nhiên đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp cùng cha, mẹ hoặc người giám hộ mà không cần sự đồng ý của chủ hộ hay chủ sở hữu nơi ở. Cơ quan soạn thảo lý giải rằng 6 năm đầu đời là giai đoạn vàng cho sự phát triển thể chất, tinh thần và trí tuệ, do đó trẻ cần được đảm bảo quyền cư trú để tiếp cận đầy đủ các dịch vụ chăm sóc sức khỏe và giáo dục cơ bản.

Mở rộng quyền đăng ký thường trú cho nhiều nhóm đối tượng

Đối với người từ đủ 6 tuổi trở lên, luật mới vẫn tạo điều kiện đăng ký thường trú tại chỗ ở không thuộc quyền sở hữu của mình khi có sự đồng ý của chủ hộ và chủ sở hữu, áp dụng với các trường hợp:

• Vợ chồng về ở với nhau; con từ đủ 6 tuổi trở lên về ở với cha, mẹ hoặc người giám hộ và ngược lại.
• Người cao tuổi về ở với anh chị em ruột, cháu ruột.
• Người khuyết tật đặc biệt nặng, người không có khả năng lao động, người mất năng lực hành vi dân sự được đăng ký thường trú cùng ông bà, anh chị em ruột, bác, chú, cậu, cô, dì, cháu ruột.
• Người chưa thành niên không còn cha mẹ hoặc được cha mẹ đồng ý được đăng ký thường trú với nhiều người thân trong gia đình.

Quy định mới về viên chức (hiệu lực từ 1/7/2026)

Luật Viên chức số 129/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ 1/7/2026, thay thế Luật Viên chức số 58/2010/QH12. Luật mới đổi mới toàn diện cơ chế tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức.

Bổ sung nguồn thu chi lương

Điều 1 Luật Viên chức 2025 bổ sung quy định viên chức được hưởng lương không chỉ từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập mà còn "từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật", tạo nền tảng cho cơ chế trả lương theo hiệu quả công việc và mức độ tự chủ tài chính của đơn vị.

Mở rộng quyền kinh doanh

Khác với quy định cũ chỉ cho phép góp vốn nhưng không được tham gia quản lý doanh nghiệp, Luật Viên chức 2025 cho phép viên chức góp vốn, tham gia quản lý và điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập, trừ các trường hợp pháp luật về phòng, chống tham nhũng hoặc pháp luật chuyên ngành có quy định khác. Viên chức cũng được ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức khác nếu không xung đột lợi ích và không vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Bổ sung nghĩa vụ và hành vi bị cấm

Luật mới bổ sung nghĩa vụ trung thành với Đảng, Nhà nước và bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc, đồng thời yêu cầu viên chức ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong thực hiện nhiệm vụ. Đặc biệt, viên chức không được đăng tải, phát tán, phát ngôn thông tin sai lệch gây ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của đất nước, địa phương và đơn vị công tác.

Phương thức tuyển dụng đa dạng hơn

Ngoài thi tuyển và xét tuyển, Luật Viên chức 2025 bổ sung hình thức tiếp nhận vào làm viên chức không qua thi tuyển, áp dụng cho chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng hoặc năng khiếu đặc biệt, người có kinh nghiệm phù hợp và người đang ký hợp đồng làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập.

Kéo dài thời hiệu xử lý kỷ luật và xử lý sai phạm sau nghỉ hưu

Thời hiệu xử lý kỷ luật được siết chặt đáng kể: hành vi vi phạm bị khiển trách tăng từ 2 năm lên 5 năm; các hành vi vi phạm khác tăng từ 5 năm lên 10 năm. Đáng chú ý, mọi hành vi vi phạm trong thời gian công tác của viên chức đã nghỉ việc hoặc nghỉ hưu vẫn bị xử lý theo pháp luật, có thể bị khiển trách, cảnh cáo hoặc xóa tư cách chức vụ đã đảm nhiệm.

Theo CafeF, Dân Trí, Tuổi Trẻ