Hệ sinh thái sản xuất khép kín: Chìa khóa tăng trưởng 2 con số

Công nghiệp và xây dựng hiện đóng góp 37-38% GDP Việt Nam - thuộc nhóm cao nhất ASEAN theo số liệu của Ngân hàng Thế giới. Riêng ngành chế biến chế tạo góp hơn 31% vào mức tăng GDP quốc gia năm 2025, theo Tổng cục Thống kê. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo rằng nếu không có chính sách tái cấu trúc bài bản, Việt Nam khó lòng duy trì được đà tăng trưởng hai con số trong dài hạn.

Gần 500 khu công nghiệp nhưng vẫn thiếu liên kết

Tính đến năm 2025, cả nước có gần 500 khu công nghiệp (KCN) đang vận hành với tổng diện tích đất tự nhiên khoảng 145,97 nghìn ha, giải quyết việc làm cho khoảng 4,15 triệu lao động. Tỷ lệ lấp đầy tại các trung tâm công nghiệp lớn duy trì ở mức rất cao theo báo cáo năm 2025 của Savills, CBRE và Cushman & Wakefield.

Cụ thể, khu vực Bình Dương (nay thuộc TP.HCM) nhiều năm liền gần như hết quỹ đất, nhiều KCN đạt tỷ lệ lấp đầy 95-99%. Bắc Ninh duy trì trên 90%, trong khi các KCN trọng điểm tại Hải Phòng như VSIP Hải Phòng, Tràng Duệ, Nomura cũng gần như kín chỗ. Một số KCN tại Hà Nội và TP.HCM thậm chí đạt mức lấp đầy gần như tuyệt đối.

Dù vậy, thực trạng phát triển KCN hiện nay vẫn mang tính rời rạc, thiếu kết nối chuỗi cung ứng. Theo chuyên gia, nếu để thị trường tự điều tiết mà không có chính sách định hướng rõ ràng, Việt Nam sẽ khó đạt được tốc độ tăng trưởng hai con số.

Bài học từ Bắc Ninh và Hải Phòng

Bắc Ninh là minh chứng rõ nét cho sức mạnh của mô hình hệ sinh thái sản xuất. Dù không phải địa phương có giá thuê đất rẻ nhất miền Bắc, Bắc Ninh đã trở thành điểm đến hàng đầu của nhà đầu tư điện tử sau hơn một thập kỷ xây dựng hệ sinh thái xoay quanh Samsung. Ngày nay, một doanh nghiệp điện tử mới vào Bắc Ninh có thể tìm thấy hàng chục nhà cung ứng linh kiện, bao bì, cơ khí chính xác và logistics chỉ trong bán kính vài chục km. Vị trí gần sân bay quốc tế Nội Bài cũng giúp rút ngắn thời gian giao hàng và giảm chi phí tồn kho đáng kể.

Hải Phòng đang nổi lên như một "cửa ngõ sản xuất" mới của phía Bắc nhờ sở hữu tổ hợp lợi thế hiếm có: cảng nước sâu Lạch Huyện, hệ thống cao tốc liên vùng, sân bay quốc tế và mạng lưới công nghiệp điện tử với các tên tuổi lớn như LG, Pegatron cùng nhiều doanh nghiệp phụ trợ vệ tinh.

Ngược lại, nhiều địa phương khác vẫn ở trạng thái "công nghiệp đơn lẻ": có đất nhưng thiếu nhà cung ứng, thiếu logistics, thiếu lao động kỹ thuật và thiếu khả năng liên kết vùng. Nhà đầu tư tuy tiết kiệm được chi phí thuê đất ban đầu, song phải chịu chi phí vận hành cao hơn, thời gian giao hàng dài hơn và phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng xuyên biên giới - bất lợi lớn trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu hiện nay.

Cần tái cấu trúc theo mô hình cụm ngành

Trước bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia đang tích cực dịch chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc để tìm kiếm các trung tâm sản xuất mới ổn định hơn về địa chính trị, Việt Nam đang có cơ hội lớn nhưng cũng đối mặt với áp lực cạnh tranh không nhỏ từ các nước trong khu vực.

Giới chuyên gia khuyến nghị cần tập trung vào một số giải pháp chiến lược:

• Ưu tiên phát triển các hành lang công nghiệp trọng điểm như Bắc Ninh - Hải Phòng - Quảng Ninh ở phía Bắc và khu vực TP.HCM ở phía Nam, tập trung nguồn lực hạ tầng, logistics và kết nối liên vùng.
• Chuyển chính sách ưu đãi từ "chiều rộng" sang "chiều sâu": thay vì ưu đãi theo diện tích thuê đất hay vốn đăng ký, cần khuyến khích công nghiệp hỗ trợ, logistics, R&D và đào tạo lao động kỹ thuật.
• Xây dựng cơ chế điều phối phát triển công nghiệp ở cấp vùng, gắn KCN với cảng biển, đô thị công nghiệp và hệ sinh thái doanh nghiệp phụ trợ theo logic chuỗi cung ứng.
• Áp dụng các chính sách tín dụng ưu đãi, miễn giảm thuế dài hạn và đầu tư hạ tầng dùng chung cho các cụm ngành chiến lược nhằm tạo hiệu ứng cộng hưởng.

Lợi thế cạnh tranh nằm ở hệ sinh thái, không phải diện tích

Thị trường bất động sản công nghiệp đang chuyển dịch rõ rệt từ mô hình cho thuê đất truyền thống sang phát triển các hệ sinh thái vận hành hoàn chỉnh. Khi hiệu ứng tập trung đủ mạnh, chi phí vận hành của doanh nghiệp sẽ giảm theo quy mô nhờ thị trường lao động chuyên môn hóa, mạng lưới nhà cung ứng dày đặc và hạ tầng logistics đồng bộ - tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững rất khó bị thay thế.

Trong cuộc đua chuỗi cung ứng toàn cầu, lợi thế không thuộc về quốc gia có nhiều đất công nghiệp nhất, mà thuộc về quốc gia xây dựng được hệ sinh thái sản xuất hiệu quả, kết nối và có chiều sâu nhất - nơi doanh nghiệp gắn bó lâu dài và không muốn rời đi. Đó là bài toán chiến lược cốt lõi của bất động sản công nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới.

Theo Tuổi Trẻ