Những điểm chính
- 82 tổ chức tín dụng đã cấp tín dụng xanh với tổng dư nợ trên 828.000 tỷ đồng, tăng gấp 4,6 lần so với năm 2017, tốc độ tăng trưởng bình quân hơn 20%/năm.
- Tín dụng xanh chỉ chiếm khoảng 4,3% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, tập trung chủ yếu vào nông nghiệp - thủy sản (trên 32%) và năng lượng xanh (trên 30%).
- Khoảng 80% trong số 97-98% doanh nghiệp Việt Nam có quy mô SME chưa từng có lịch sử tiếp cận tín dụng ngân hàng, càng khó hơn với tín dụng xanh.
- Agribank đã cho vay xanh được 28.000 tỷ đồng, hơn một nửa tập trung vào năng lượng tái tạo, nhưng vẫn gặp khó về vốn dài hạn và hồ sơ ESG của khách hàng.
- Ngân hàng Nhà nước đang hoàn thiện nghị định hỗ trợ lãi suất 2% từ ngân sách cho doanh nghiệp tư nhân thực hiện dự án xanh và kinh tế tuần hoàn.
Tín dụng xanh tăng trưởng ấn tượng nhưng chỉ chiếm 4,3% tổng dư nợ
Tại hội thảo "Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế" do Báo Lao Động tổ chức chiều 23/6, bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước), cho biết đến hết quý I, đã có 82 tổ chức tín dụng tham gia cấp tín dụng xanh với tổng dư nợ đạt trên 828.000 tỷ đồng. Con số này tăng gấp 4,6 lần so với năm 2017 và tốc độ tăng trưởng bình quân trong giai đoạn 2017-2025 đạt hơn 20% mỗi năm.
Tuy nhiên, nhìn trong bức tranh tổng thể, tín dụng xanh mới chỉ chiếm khoảng 4,3% tổng dư nợ toàn nền kinh tế - một tỷ lệ còn khiêm tốn so với quy mô và yêu cầu chuyển đổi xanh đang đặt ra.
Về cơ cấu, dư nợ tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học với tỷ trọng trên 32%, tiếp theo là năng lượng xanh với hơn 30%. Bên cạnh đó, dư nợ được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đã vượt 5,7 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 30% tổng dư nợ của nền kinh tế.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa: "Khó kép" khi tiếp cận vốn xanh
Dù con số tăng trưởng tín dụng xanh khả quan, TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), chỉ ra rằng dòng vốn này chủ yếu chảy vào những dự án quy mô lớn, có mô hình rõ ràng và tài sản đảm bảo - những dự án dễ đáp ứng yêu cầu thẩm định của ngân hàng. Còn khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) gần như đứng ngoài dòng chảy đó.
Thực tế, 97-98% doanh nghiệp Việt Nam có quy mô vừa và nhỏ, trong đó khoảng 80% chưa từng có lịch sử tiếp cận tín dụng ngân hàng. Tức là ngay cả vay vốn thông thường, phần lớn trong số họ đã gặp khó. Với tín dụng xanh, yêu cầu càng cao hơn: doanh nghiệp phải chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng hệ thống quản trị, hoàn thiện quy trình vận hành và đáp ứng các tiêu chí xác định dự án "xanh".
"Muốn tiếp cận được tín dụng xanh, doanh nghiệp phải chuyển đổi mô hình sản xuất, xây dựng dữ liệu và hoàn thiện quy trình quản trị. Nhưng để thực hiện được những thay đổi đó lại cần vốn đầu tư ban đầu. Đây là khó khăn kép đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa", TS. Minh nhận định.
Ông cũng cảnh báo rằng phần lớn phát thải, lãng phí năng lượng và rủi ro môi trường đang nằm rải rác trong hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ, nhà cung ứng và các mắt xích nhỏ trong chuỗi giá trị. Nếu chính sách tài chính xanh chỉ phù hợp với doanh nghiệp lớn, quá trình chuyển đổi xanh sẽ thiếu tính bao trùm, và các SME có nguy cơ mất thị trường do không đáp ứng được tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe.
Ngân hàng cũng gặp khó: Bài toán vốn dài hạn và hồ sơ ESG
Nhìn từ phía ngân hàng, ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó trưởng Ban Chính sách tín dụng của Agribank, cho biết đơn vị này đã cho vay xanh được 28.000 tỷ đồng, trong đó hơn một nửa tập trung vào lĩnh vực năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, ngân hàng cũng đang đối mặt với nhiều thách thức: dự án xanh thường cần vốn dài hạn với lãi suất thấp, trong khi phần lớn khách hàng chưa có đủ hồ sơ môi trường, năng lực lập báo cáo ESG còn yếu và thiếu tài sản bảo đảm.
Tài sản đảm bảo là rào cản điển hình. TS. Bùi Thanh Minh dẫn trường hợp một doanh nghiệp nuôi biển ở Quảng Ninh có mô hình tốt nhưng vẫn không thể tiếp cận vốn xanh do thiếu tài sản thế chấp.
Ở góc độ chính sách, bà Hà Thu Giang thừa nhận hệ thống tiêu chí xác định dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn và các chuẩn mực ESG vẫn chưa hoàn thiện, gây khó cho cả ngân hàng lẫn doanh nghiệp trong quá trình thẩm định và tiếp cận vốn.
Đề xuất: Nhà nước cần là "bà đỡ", không đặt gánh nặng lên ngân hàng
Để tháo gỡ bài toán này, các chuyên gia đưa ra nhiều kiến nghị cụ thể.
- Chính sách hỗ trợ lãi suất 2% từ ngân sách nhà nước cần sớm được ban hành, áp dụng cho doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh vay vốn thực hiện các dự án xanh, kinh tế tuần hoàn.
- Tiêu chí và quy trình xác nhận dự án xanh cho SME cần được đơn giản hóa, không áp dụng chung bộ hồ sơ như doanh nghiệp lớn.
- Chính sách hỗ trợ cần chuyển tư duy từ "cho vay xanh" sang "giúp doanh nghiệp đủ điều kiện vay xanh", trong đó Nhà nước đóng vai trò bà đỡ thay vì đặt toàn bộ trách nhiệm lên ngân hàng thương mại.
- Xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ gắn chuyển đổi xanh với chuyển đổi số: nếu có cơ quan trung gian số hóa dữ liệu xanh và kết nối với hệ thống ngân hàng, doanh nghiệp chỉ cần nhập thông tin để tra cứu mức tiêu thụ điện, nước, phát thải, từ đó hoàn thiện dữ liệu phục vụ đánh giá tín dụng.
- Thị trường tín chỉ carbon cần sớm đi vào hoạt động thực chất để tạo thêm nguồn tài chính cho doanh nghiệp tái đầu tư sau chuyển đổi xanh.
Về phía Ngân hàng Nhà nước, bà Hà Thu Giang cho biết cơ quan này đang hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ ban hành nghị định về chính sách hỗ trợ lãi suất 2%. Việc triển khai sẽ được thực hiện sau khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Thủ tướng ban hành hướng dẫn về tiêu chí xác định dự án xanh và dự án kinh tế tuần hoàn.
Câu hỏi thường gặp
Tổng dư nợ tín dụng xanh tại Việt Nam hiện là bao nhiêu?
Tính đến hết quý I/2025, tổng dư nợ tín dụng xanh đạt trên 828.000 tỷ đồng, do 82 tổ chức tín dụng triển khai, tăng gấp 4,6 lần so với năm 2017.
Vì sao doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận tín dụng xanh?
Khoảng 80% SME chưa có lịch sử tín dụng ngân hàng. Để vay vốn xanh, doanh nghiệp phải đáp ứng thêm các yêu cầu về chuẩn hóa dữ liệu, báo cáo ESG, tài sản đảm bảo và tiêu chí dự án xanh - những điều đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu mà chính họ đang thiếu.
Nhà nước có chính sách gì để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tín dụng xanh?
Ngân hàng Nhà nước đang hoàn thiện nghị định trình Chính phủ về chính sách hỗ trợ lãi suất 2% từ ngân sách nhà nước cho doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh thực hiện dự án xanh và kinh tế tuần hoàn.
Tín dụng xanh tại Việt Nam tập trung vào lĩnh vực nào?
Dư nợ tín dụng xanh tập trung chủ yếu vào nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học (trên 32%) và năng lượng xanh (trên 30%).
