Thức khuya - thói quen tưởng vô hại nhưng tiềm ẩn nguy cơ lớn
Sau nửa đêm, hàng triệu người trẻ vẫn dán mắt vào màn hình điện thoại - xem phim, lướt mạng xã hội hay giải quyết công việc tồn đọng. Điều ít ai ngờ tới là thói quen này đang âm thầm đẩy nguy cơ đột quỵ lên cao.
Theo TS Chandana R. Gowda, chuyên gia thần kinh học tại Bệnh viện Fortis (Ấn Độ), thiếu ngủ đang nổi lên như một yếu tố nguy cơ quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ đối với các bệnh lý thần kinh và tim mạch ở người trẻ tuổi.
Trong giấc ngủ, cơ thể thực hiện nhiều chức năng phục hồi thiết yếu: điều hòa huyết áp, sửa chữa thành mạch máu, cân bằng hormone căng thẳng và kiểm soát phản ứng viêm. Khi giấc ngủ bị cắt ngắn liên tục, các cơ chế này đều bị ảnh hưởng, dẫn đến:
- Huyết áp tăng và dao động thất thường
- Hormone căng thẳng duy trì ở mức cao
- Tình trạng viêm trong cơ thể gia tăng
- Rối loạn chuyển hóa đường và mỡ máu
Tổng hợp những yếu tố trên làm tăng đáng kể nguy cơ cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) - tiền thân nguy hiểm của đột quỵ thực sự.
Vòng xoáy nguy hiểm mà người trẻ đang tự tạo ra
Thức khuya hiếm khi xảy ra đơn lẻ. Người ngủ muộn thường uống nhiều cà phê hơn để chống buồn ngủ, ít vận động, ăn đêm thường xuyên và chịu áp lực tâm lý cao hơn. Tất cả những yếu tố này cộng hưởng tạo thành vòng xoáy bất lợi cho sức khỏe mạch máu não.
Nhiều nhà tâm lý học gọi hiện tượng cố tình thức khuya để lấy lại thời gian riêng tư sau ngày dài làm việc là "revenge bedtime procrastination" (tạm dịch: trả thù giờ đi ngủ). Tuy nhiên, việc kéo dài thời gian dùng thiết bị điện tử vào ban đêm lại phản tác dụng: ánh sáng xanh từ màn hình ức chế sản xuất melatonin, khiến não bộ khó đi vào giấc ngủ sâu.
Dữ liệu từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) cho thấy gần 1/3 người từng trải qua TIA có thể bị đột quỵ thực sự sau đó, trong đó gần một nửa trường hợp xảy ra trong vòng một năm.
5 dấu hiệu trên khuôn mặt cảnh báo đột quỵ
Trước khi đột quỵ xảy ra, cơ thể thường phát ra những tín hiệu cảnh báo sớm. Khuôn mặt là nơi dễ nhận thấy nhất. Dưới đây là 5 biểu hiện cần đặc biệt lưu ý:
1. Méo mặt hoặc cười lệch
Theo Hiệp hội Đột quỵ Mỹ (ASA), méo mặt là một trong những dấu hiệu đột quỵ phổ biến nhất. Một bên mặt xệ xuống, khó nâng khóe miệng hoặc nụ cười mất cân đối là những biểu hiện điển hình. Cách kiểm tra đơn giản là yêu cầu người bệnh cười - nếu một bên gần như không cử động, cần nghĩ ngay đến đột quỵ.
2. Tê hoặc mất cảm giác một bên mặt
Đột quỵ có thể gây tê bì, cảm giác châm chích như kiến bò hoặc nặng trĩu bất thường ở một bên mặt. Triệu chứng này thường xuất hiện đột ngột và không nên xem nhẹ, nhất là khi chỉ xảy ra ở một bên cơ thể.
3. Nói ngọng hoặc khó diễn đạt
Khi lưu lượng máu lên não bị gián đoạn, các cơ vùng mặt và miệng hoạt động kém hiệu quả, khiến người bệnh nói ngọng hoặc không thể sắp xếp từ ngữ dù vẫn hiểu người khác nói gì. Đây là dấu hiệu cần cấp cứu ngay vì điều trị càng sớm thì khả năng phục hồi càng cao.
4. Miệng lệch, biểu cảm mất cân đối
Ngoài méo mặt rõ rệt, một số trường hợp chỉ có những thay đổi tinh tế hơn như khóe miệng xệ nhẹ, môi lệch hoặc biểu cảm không còn cân xứng khi nói chuyện, ăn uống hay thể hiện cảm xúc. Một số người còn gặp khó khăn khi uống nước hoặc nuốt thức ăn.
5. Chảy nước dãi hoặc mất kiểm soát cơ mặt
Tổn thương các dây thần kinh điều khiển cơ mặt có thể khiến người bệnh khó giữ nước bọt trong miệng. Khi triệu chứng này đi kèm với méo mặt, tê bì hoặc nói ngọng, nguy cơ đột quỵ cần được đặc biệt cảnh giác.
Quy tắc FAST và cách bảo vệ bản thân
Các chuyên gia khuyến nghị ghi nhớ quy tắc FAST để nhận biết đột quỵ kịp thời:
- F (Face): Khuôn mặt méo hoặc xệ một bên
- A (Arm): Tay yếu hoặc tê một bên
- S (Speech): Nói khó, nói ngọng
- T (Time): Gọi cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu trên
Quan trọng là không chờ các triệu chứng tự biến mất. Ngay cả khi tình trạng chỉ kéo dài vài phút rồi hồi phục, đó vẫn có thể là cơn TIA - tín hiệu báo trước đột quỵ thực sự trong tương lai gần.
Để giảm thiểu nguy cơ từ gốc rễ, các chuyên gia khuyến nghị: ngủ và thức dậy đúng giờ, hạn chế thiết bị điện tử trước khi ngủ ít nhất 30 phút, tránh cà phê hoặc trà đặc vào buổi tối, duy trì vận động thể chất đều đặn, kiểm soát căng thẳng và kiểm tra huyết áp, mỡ máu định kỳ.
Theo Dan Tri, VnExpress
