EVN đặt câu hỏi về hiệu quả điện mặt trời gắn pin lưu trữ BESS

EVN lo ngại giá cao nhưng hiệu quả chưa rõ

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vừa có văn bản gửi Bộ Công thương, kiến nghị làm rõ hiệu quả của các dự án điện mặt trời (ĐMT) tích hợp hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS). Theo EVN, việc bổ sung hệ thống lưu trữ khiến tổng vốn đầu tư dự án tăng lên đáng kể, kéo theo khung giá phát điện cao hơn so với nhà máy ĐMT thông thường. Bên mua điện vì thế phải chịu chi phí cao hơn, trong khi lợi ích thực tế của BESS đối với vận hành hệ thống điện quốc gia "chưa rõ ràng".

Trên cơ sở đó, EVN đề nghị Bộ Công thương làm rõ quyền và trách nhiệm điều khiển BESS, mục tiêu lắp đặt, cơ chế huy động, cũng như nghĩa vụ của chủ đầu tư trong việc đảm bảo khả dụng của hệ thống pin. Đồng thời, tập đoàn kiến nghị cơ quan quản lý đánh giá nhu cầu thực tế trước khi cấp phép phát triển các dự án ĐMT hoặc điện gió kết hợp lưu trữ, nhằm tránh tình trạng đầu tư dư thừa như đã xảy ra ở một số quốc gia trong khu vực. EVN cũng đề nghị Bộ lấy thêm ý kiến từ các đơn vị tư vấn và tổ chức quốc tế độc lập trước khi phê duyệt khung giá chính thức.

Giá điện mặt trời có BESS cao hơn 11-14%

Năm 2025, Bộ Công thương đã ban hành khung giá phát điện cho cả hai loại hình nhà máy ĐMT: có và không có hệ thống pin tích trữ. Theo đó, mức giá tối đa (chưa bao gồm VAT) đối với ĐMT mặt đất tại miền Bắc là 1.382,7 đồng/kWh với nhà máy không có BESS và 1.571,98 đồng/kWh với nhà máy có BESS. Tại miền Trung, hai mức giá tương ứng là 1.107,1 đồng/kWh và 1.257,05 đồng/kWh. Tại miền Nam là 1.012 đồng/kWh và 1.149,86 đồng/kWh.

Với ĐMT nổi có hệ thống pin tích trữ, giá tối đa tại ba miền Bắc - Trung - Nam lần lượt là 1.876,57 đồng/kWh, 1.487,18 đồng/kWh và 1.367,13 đồng/kWh. Tính chung, các dự án BESS được hưởng mức giá cao hơn khoảng 140-190 đồng/kWh, tương đương mức tăng 11-14% so với dự án không có lưu trữ.

Để xây dựng khung giá, EVN giả định hệ thống lưu trữ có công suất bằng 10% công suất nhà máy ĐMT. Suất đầu tư BESS được tham khảo từ các dự án đấu thầu trong nước, thị trường Trung Quốc và mức trung bình toàn cầu. Tuy nhiên, EVN thừa nhận một số thông số đầu vào hiện chỉ mang tính tham khảo.

Chuyên gia: BESS có giá trị lớn nhưng khó định lượng bằng mô hình tài chính

Chuyên gia năng lượng Nguyễn Huy Hoạch nhận định, khi tỷ trọng ĐMT trong hệ thống điện tăng cao, nhu cầu về khả năng điều tiết và cân bằng công suất trở nên cấp thiết không kém việc bổ sung nguồn phát. Vào buổi trưa, ĐMT có thể vận hành ở công suất rất cao, nhưng cuối chiều và đầu giờ tối - khi phụ tải tăng mạnh - sản lượng giảm đột ngột do không còn ánh sáng mặt trời. Chính BESS có khả năng dịch chuyển điện năng từ thời điểm dư thừa sang thời điểm thiếu hụt, góp phần giảm giá thành cung cấp điện theo thời điểm. Đây là giá trị mà các mô hình tài chính dự án khó phản ánh đầy đủ, nhưng lại có ý nghĩa rất lớn với vận hành hệ thống điện.

Ở góc độ thực tiễn, TS Nguyễn Duy Khiêm, giảng viên Trường Đại học Quy Nhơn (Gia Lai), cho biết nhu cầu lắp đặt ĐMT mái nhà hiện tăng khoảng 20-30% so với trước, đặc biệt ở các hộ kinh doanh dịch vụ và sản xuất. Nguyên nhân xuất phát từ sự thay đổi cách tính giá điện theo các khung giờ cao điểm, bình thường và thấp điểm. Nhiều cơ sở như quán cà phê, nhà hàng, khách sạn đang có kế hoạch mở rộng hệ thống tấm pin và bổ sung BESS để chủ động nguồn điện. Đáng chú ý, thời gian thu hồi vốn hiện đã rút ngắn xuống còn khoảng 3 năm, so với mức 5 năm trước đây.

Chủ trương và mục tiêu phát triển điện mặt trời đến 2050

Về mặt chính sách, Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30.3.2026 yêu cầu đẩy mạnh phát triển ĐMT mái nhà tự sản, tự tiêu tại các cơ quan công sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh và hộ gia đình; đồng thời khuyến khích lắp đặt BESS để giảm phụ tải giờ cao điểm và tăng khả năng tự chủ nguồn điện tại chỗ. Mục tiêu đề ra là mỗi năm có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình lắp đặt ĐMT mái nhà tự sản tự tiêu, hoặc tổng công suất phát triển đạt 20% công suất lắp đặt ĐMT mái nhà trong kế hoạch giai đoạn 2026-2030.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, tổng công suất ĐMT dự kiến tăng thêm 4.100 MW đến năm 2030. Định hướng đến năm 2050, tổng công suất ĐMT toàn quốc đạt 168.594-189.294 MW, sản xuất 252,1-291,5 tỉ kWh. Quy hoạch cũng định hướng phát triển ĐMT phải kết hợp với pin lưu trữ khi giá thành đạt mức phù hợp, ưu tiên các dự án tự sản tự tiêu không đấu nối hoặc không bán điện vào lưới quốc gia.

Theo Thanh Niên