Nghị quyết 10: Biến vốn ngoại thành sức mạnh nội sinh

Sau 40 năm mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn đòi hỏi tư duy hoàn toàn khác. Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) ra đời không phải để kêu gọi thêm vốn, mà để đặt ra câu hỏi căn bản hơn: làm thế nào để nguồn vốn từ bên ngoài thực sự tạo ra năng lực phát triển từ bên trong?

Không còn đo thành công bằng con số vốn đăng ký

Trong một thời gian dài, nhiều địa phương và cơ quan quản lý quen đánh giá hiệu quả thu hút đầu tư qua những chỉ số quen thuộc: tổng vốn đăng ký, số dự án được cấp phép, diện tích khu công nghiệp lấp đầy. Những con số đó không sai, nhưng chưa đủ để phản ánh chất lượng thực sự của dòng vốn.

Một dự án trị giá vài trăm triệu USD nhưng chỉ dùng lao động phổ thông, nhập khẩu toàn bộ nguyên liệu, sản xuất rồi xuất khẩu, thực chất để lại rất ít giá trị cho nền kinh tế trong nước. Ngược lại, một dự án quy mô nhỏ hơn nhưng sở hữu công nghệ cao, có trung tâm nghiên cứu phát triển, tổ chức đào tạo kỹ sư Việt Nam và kéo được doanh nghiệp nội địa vào chuỗi cung ứng, mới thực sự có giá trị lan tỏa sâu rộng.

Tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 10 chính là sự chuyển dịch này: từ thu hút vốn sang xây dựng hệ sinh thái kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Dòng vốn toàn cầu đang đặt ra tiêu chuẩn mới

Thế giới đã thay đổi. Các tập đoàn đa quốc gia ngày nay không còn lựa chọn điểm đến chỉ vì lao động giá rẻ hay gói ưu đãi hào phóng. Họ tìm kiếm môi trường pháp lý ổn định, minh bạch; hạ tầng giao thông, năng lượng và logistics đồng bộ; nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu kỹ thuật cao và khả năng kết nối với thị trường toàn cầu. Nói cách khác, họ không tìm một "công xưởng quốc tế" mà tìm một đối tác đáng tin cậy để hoạch định chiến lược phát triển dài hạn.

Điều này đặt ra yêu cầu cụ thể với các địa phương: không thể tiếp tục cạnh tranh bằng cách hạ chuẩn môi trường hay ưu đãi tràn lan để "săn" dự án lớn. Sức hấp dẫn trong giai đoạn mới phải đến từ năng lực quản trị, chất lượng dịch vụ công, tốc độ xử lý thủ tục hành chính, quỹ đất sạch sẵn sàng và chất lượng nguồn nhân lực địa phương.

Doanh nghiệp nội địa phải chủ động nâng năng lực

Muốn dòng vốn FDI thực sự tạo ra sức mạnh nội sinh, doanh nghiệp Việt Nam không thể đứng ngoài quan sát. Điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng khắt khe: chuẩn hóa chất lượng sản phẩm, cải thiện quản trị nội bộ, đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực tài chính và đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Đây không phải trách nhiệm riêng của doanh nghiệp. Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo bằng các cơ chế hỗ trợ công nghiệp phụ trợ, phát triển thị trường vốn, đào tạo nhân lực kỹ thuật và tạo đầu mối kết nối doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn lớn đang hoạt động tại Việt Nam.

Ưu đãi phải đi kèm điều kiện và kiểm chứng

Một thay đổi quan trọng trong tư duy chính sách mà Nghị quyết 10 hướng tới là thiết kế ưu đãi có điều kiện. Nhà đầu tư chỉ được hưởng ưu đãi khi thực hiện đúng các cam kết về chuyển giao công nghệ, đào tạo lao động, sử dụng năng lượng sạch và liên kết với doanh nghiệp Việt Nam.

Điều này đòi hỏi cơ chế kiểm chứng rõ ràng: cam kết chuyển giao công nghệ phải đo được bằng kết quả thực tế; lời hứa đào tạo nhân lực phải thể hiện qua số lượng lao động được nâng kỹ năng; mục tiêu liên kết chuỗi phải phản ánh bằng tỉ lệ doanh nghiệp Việt Nam thực sự tham gia cung ứng. Nếu không có cơ chế giám sát, ưu đãi chỉ là khoản "cho trước" mà không mang lại hiệu quả lan tỏa thực sự.

TP.HCM và cơ hội từ Trung tâm tài chính quốc tế

Nghị quyết 10 còn mở ra tầm nhìn rộng hơn về thu hút nguồn lực quốc tế. Bên cạnh đầu tư trực tiếp (FDI), Việt Nam cần thúc đẩy đầu tư gián tiếp, xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do và các không gian kinh tế mới, gắn với công nghệ, dữ liệu và dịch vụ tài chính hiện đại.

Với TP.HCM, cơ hội từ Trung tâm tài chính quốc tế không dừng lại ở việc thu hút thêm tổ chức tài chính nước ngoài. Mục tiêu lớn hơn là tạo nền tảng kết nối giữa các quỹ đầu tư, định chế tài chính, doanh nghiệp công nghệ và các dự án chiến lược của quốc gia. Để đạt được điều đó, thành phố cần tiếp tục nâng chất thể chế, phát triển nhân lực trong lĩnh vực tài chính - công nghệ và cải thiện môi trường sống nhằm xây dựng niềm tin bền vững với nhà đầu tư.

Thước đo thành công phải thay đổi

Cuối cùng, thành công của Nghị quyết 10 sẽ không được tính bằng những báo cáo vốn đăng ký ấn tượng. Thước đo thực chất phải là: số doanh nghiệp Việt Nam đủ sức tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu tăng lên bao nhiêu; có thêm bao nhiêu công nghệ được tiếp nhận và làm chủ; lực lượng lao động kỹ năng cao được mở rộng đến đâu; và phần giá trị được giữ lại trong nền kinh tế lớn hơn thế nào so với trước. Thu hút vốn ngoại chỉ là phương tiện, mục tiêu sau cùng vẫn là làm cho đất nước mạnh hơn từ bên trong.

Theo Tuổi Trẻ